خانه سایر موضوعات حقوقی معامله فضولی چیست و چه آثاری دارد؟

معامله فضولی چیست و چه آثاری دارد؟

0
8
معامله فضولی

الف) مفهوم معامله فضولی

بر طبق قانون مدنی و مستفاد از مفهوم مالکیت، هر فردی مجاز است هرگونه تصرف قانونی‌ای که مد نظر دارد بر مال خویش انجام دهد؛ از جمله اینکه آن را مورد معامله قرار دهد. اما بارها پیش آمده است که در معاملاتی که خودمان داشتیم و یا در معاملات اطرفیانمان، از زبان وکلا و مشاوران حقوقی اصطلاح معامله فضولی به گوشمان خورده است و شاهد آن بوده‌ایم که شخصی مال دیگری را بدون اخذ هیچگونه سمتی از جانب وی معامله می‌نماید. مشاوران حقوقی و متخصصان بر این باورند که در این خصوص هیچ تفاوتی ندارد که وی این معامله را با سوءنیت انجام داده است، یا بدون سوء نیت و به گمان آنکه از طرف مالک سمت نمایندگی دارد، چرا که در هر صورت این معامله عنوان معامله فضولی را به خود گرفته و آثار آن را دارا می‌گردد.

 بر طبق ماده ۲۴۷ قانون مدنی، معامله فضولی به معامله‌ای گفته می‌شود که شخصی بدون آنکه از جانب دیگری سمت وکالت، وصایت و یا ولایت داشته باشد با مال وی معامله نماید؛ مانند آنکه شخص “الف” ماشین شخص “ب” را بدون اجازه وی به شخص “ج” بفروشد. در این نوع معاملات، حتی در صورتی که فرد صاحب مال راضی باشد، باز هم این نوع معامله فضولی محسوب می‌گردد و به شخصی که با مال دیگری معامله می‌کند، فضول گفته می‌شود. معامله فضولی بر دو قسم است: گاه برای خود فضول صورت می‌گیرد و گاه برای شخص دیگری (که میتواند مالک نیز باشد). به صورت کلی برای حل مشکلات حاصل از این نوع معاملات، اخذ مشاوره حقوقی از حقوقدانان مجرب می‌تواند بسیار راه گشا باشد.

آثار معامله فضولی

ب) آثار معامله فضولی

معامله فضولی یک معامله غیرنافذ است و در معاملات غیرنافذ، تمام شرایط اعتبار عقد وجود دارد به جز رضایت مالک (فردی که مال بدون اطلاع وی مورد معامله قرار گرفته است). در نتیجه معامله فضولی می‌تواند دو اثر متفاوت را به همراه داشته باشد.:

 همانطور که در ادامه ماده ۲۴۷ تصریح گشته، در صورتی که مالک یا قائم مقام وی این معامله را تنفیذ نمایند، معامله کامل و صحیح می‌باشد و میان مالک و اصیل معتبر خواهد بود، پس هر دو طرف معامله باید به آن پایبند باشند. این رضایت باید حتماً به صورت لفظ و یا هر فعلی که دلیل بر رضایت است ابراز گردد و سکوت مطلق مالک برای صحت معامله کافی نمی‌باشد؛ اما اگر که سکوت مالک همراه با قرینه و اوضاع و احوالی باشد که دلالت بر اراده وی داشته باشد، در این صورت می‌توان آن را اجازه ضمنی به حساب آورد و پس از تنفیذ، آن معامله دیگر قابل رد کردن نمی‌باشد.

 از طرفی دیگر در صورت رد مالک، معامله باطل و کان لم یکن می‌شود و به این طریق مالک به آثار معامله نسبت به خودش پایان می‌دهد. به عنوان مثال اگر که مالک مال خود را جهت فروش بگذارد و یا اینکه آن را تلف کند، در صورتی که علم به وقوع معامله فضولی داشته باشد، رد معامله محسوب گشته و معامله باطل می‌گردد. در صورتی که فضول مال مورد معامله را به اصیل تسلیم کرده باشد و مالک نیز معامله را رد کند، متصرف ضامن عین و منفعت مال است اما از طرفی دیگر وی می‌تواند برای استرداد ثمن به فضول مراجعه کند. پس به صورت کلی و خلاصه می‌توان این‌گونه گفت که عقد غیرنافذ عقدی ناقص محسوب می‌شود که با تنفیذ قانونی کامل و با رد آن باطل می‌گردد. توصیه می‌شود در خصوص هر پرونده‌ای که بحث معامله فضولی در آن مطرح است، از افراد متخصص مشاوره حقوقی گرفته شود تا احکام آن به صورت دقیق مشخص گردد.

معامله فضولی چیست

برای تنفیذ یا رد معامله زمانی برای مالک تعیین نشده است و بر طبق ماده ۲۵۲ قانون مدنی، لازم نیست که اجازه یا رد مالک فوری باشد. این ماده به این معناست که اصیل یا همان طرف دیگر معامله در درجه اول باید به پیمان خود وفادار باشد و حق آن را ندارد که الزام مالک را از دادگاه بخواهد. اما قانونگذار این مسئله را هم در ادامه همان ماده مد نظر قرار داده است که اگر ثابت شود این تأخیر در اجازه یا رد موجب تضرر وی می‌باشد، در این صورت این حق را دارد تا تا جهت رفع ضرر از خود معامله را بر هم زند و به تبع آن در صورتی که ثمن را به فضول تسلیم کرده باشد، می‌تواند آن را از وی مسترد نماید و مشاوره حقوقی به موقع در این زمینه می‌تواند جلوی ضرر بیشتر را بگیرد.

مسئله دیگری که در معاملات فضولی به وفور مطرح می‌گردد بحث توارث اجازه و رد معامله است. بر طبق ماده ۲۵۳ قانون مدنی، رد یا قبول معامله فضولی به ارث می‌رسد. اگر که مالک قبل از تنفیذ و یا رد معامله فوت کند، وارثان جای وی را خواهند گرفت و این حق متعاقب مالک شدن آنها به دنبال انتقال ملک منتقل می‌گردد و نه به واسطه اینکه آنها قائم مقام مالک که فوت شده است می‌باشند. پس در این صورت اگر که یکی از وراث به هر دلیلی مالک مورد معامله نشود، حق اجازه و یا رد آن را نیز نخواهد داشت. به عنوان مثال زوجه وارث زمین زراعتی نمی‌شود، پس حق تنفیذ و یا رد معامله مرتبط با آن را نیز نخواهد داشت و این مسئله امری بسیار مهم است که با اخذ مشاوره حقوقی به راحتی مشخص می‌گردد.

ج) مبنای حقوقی معامله فضولی

مبنای حقوقی معامله فضولی «نظریه نمایندگی» است. علت اصلی آن که این معامله از ابتدا غیرنافذ است این است که فضول از طرف مالک هیچ اجازه و اختیاری جهت انعقاد عقد در خصوص مایملک وی ندارد. لذا هنگامی که مالک به وی نمایندگی می‌دهد، در حقیقت او را صاحب صلاحیت برای انعقاد عقد می‌کند و این امر اعطای نیابت به فضول می‌شود. پس از اجازه و یا رد مالک، منافع و نمائات مالی که مورد معامله فضولی قرار گرفته از روز انعقاد عقد مؤثر خواهد بود، مانند آن که عقد از همان زمان نخست کامل و دارای آثار قانونی بوده است.

خلاصه: معامله فضولی به معامله‌ای گفته می‌شود که بدون وجود هیچگونه نمایندگی‌ای از جانب شخصی، با مایملک شخص دیگر صورت می‌پذیرد و در این صورت معامله غیرنافذ است و صحت آن موکول می‌گردد به تنفیذ مالک. اگر مالک معامله را تنفیذ نماید، آن معامله صحیح واقع می‌گردد و اگر که وی معامله را رد نماید، آن معامله باطل و کان لم یکن خواهد شد.

در انتها لازم به ذکر است که در راستای تعیین اینگونه معاملات و اجرای حکم قانونی آنها، مشاوره حقوقی و مشورت با تیمی از وکلای ماهر بسیار مفید خواهد بود. در این راستا، مشاوران حقوقی و وکلای شهرداد دارای تجربه بسیار و سوابق درخشان می‌باشند.

بدون دیدگاه

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید