صفر تا صد کمک هزینه بارداری و مرخصی زایمان بدانید

تا همین چندین سال پیش، شعار فرزند کمتر زندگی بهتر بسیار شنیده می شد و در همین راستا چنانچه فرزند چهارم در خانواده ای متولد می شد؛ بهره مندی وی از برخی حمایت های بیمه ای و دولتی با محدودیت همراه بود.

البته که امروزه دیگر شاهد مطالبی از این قبیل نیستیم و محدودیت ها برای فرزند چهارم برداشته شده است و همچنین برخلاف گذشته تشویقات به فرزندآوری بیشتر از پیش در جای جای خیابان ها و رسانه های همگانی و سخنرانی ها دیده و شنیده می شود.

هرچند که همچنان حمایت های دولتی شایان توجهی از این موضوع صورت نگرفته است و بیشتر این حمایت ها در قالب کمک های صندوق های بیمه ای و برای بیمه شدگان این صندوق ها منظور می گردد مانند مرخصی زایمان برای خانم های شاغل؛ اما اطلاع از این حمایت ها برای بیمه شدگان خالی از لطف نخواهد بود.

مرخصی زایمان

در هر محیط کاری، کارگران و کارمندان مطابق با قوانین و مقررات از مرخصی های متعددی برخوردار هستند؛ مرخصی استعلاجی، استحقاقی، بدون حقوق و… که به منظور رفاه آنان در ایام مختلف و به دلایل تحصیلی، بیماری و غیره در نظر گفته شده است و جزء حقوق قانونی آن ها محسوب می شود.

شرایط خاص بانوان شاغل در دوران بارداری و توجه به اهمیت موضوع خانواده و تأکید های روزافزون بر فرزندآوری در طی سال های اخیر موجب شده؛ دولتمردان ما در قالب سیاستگذاری های تقنینی بیشتر از پیش به فکر نهاد خانواده باشند.

یکی از مرخصی هایی که قوانین و مقررات بصورت ویژه برای بانوان وضع نموده است؛ مرخصی زایمان می باشد. مرخصی زایمان آنطور که پیداست برای بانوان شاغل در نظر گرفته شده است؛ البته که در آتی خواهیم گفت که به تبع این مرخصی برای مردان هم می توان مرخصی در نظر گرفت!

کمک هزینه های بارداری و مرخصی زایمان از دیرباز در قوانین ما مورد توجه بوده و با تصویب «قانون اصلاح قوانين تنظيم جمعيت و خانواده» مصوب ۱۳۹۲ مرخصی زایمان مورد توجه و حمایت بیشتری قرار گرفت و مدت آن افزایش یافت.

کمک هزینه بارداری و زایمان چیست؟

مطابق اصل ۲۹ قانون اساسی، ماده ۱ قانون ساختار نظام جامع رفاه، قانون تأمین اجتماعی و مقاوله نامه شماره ۱۰۲ سازمان بین المللی کار، که به برقراری عدالت اجتماعی و حمایت های مربوطه پرداخته اند؛ بیمه و کمک هزینه های درمانی، ایام بیکاری و زایمان و… مورد توجه قرار گرفته است.

ماهیت کمک هزینه بارداری و زایمان به نوعی غرامت دستمزد محسوب می شود. این مطلب به این معنی است که، فرض بر این خواهد بود که خانم باردار به واسطه بارداری و زایمان مدتی را قادر به انجام کار نخواهد بود و محروم کردن وی از حقوق و درآمدش ناعادلانه بنظر می رسد؛ پس این کمک هزینه جبران درآمد ایام مرخصی طولانی مدت وی خواهد بود.

بنابراین خانمی که شاغل است و برای وی حق بیمه پرداخت می گردد در صورت بارداری و زایمان و یا خانمی که همسر بیمه شده اصلی محسوب می گردد در صورت بارداری می بایست مطابق قانون، کمک هزینه هایی دریافت نماید که تا حدی جبران کننده هزینه های عدم اشتغال وی باشد. این هزینه ها بر اساس مدت مرخصی زایمان می باشد و بر این اساس محاسبه شده است.

این مطلب منطبق با بند ۲ ماده ۹ قانون تأمین اجتماعی مورد پذیرش قرار گرفته است. البته در مبحث سوم به این مطلب خواهیم پرداخت که بهره مندی از کمک هزینه بارداری و زایمان شرایط خاصی را می طلبد.

مدت مرخصی زایمان

مشمولین کمک هزینه بارداری و مرخصی زایمان

اشخاص در صورتی می توانند از حمایت های بیمه ای بهره مند گردند که شخصاً بیمه شده اصلی باشند و این نوع بیمه شدن به واسطه بیمه اختیاری یا اجباری ممکن خواهد بود. بدیهی است که مرخصی زایمان یک حمایت بیمه ای محسوب می گردد که تابع ضوابط خاصی است.

با توجه به آنچه گفته شد؛ قبل از ورود به بحث دریافت مرخصی زایمان، بدواً می بایست به این موضوع اشاره نمایم که بیمه شدگان را می توان بر مبنای نحوه بیمه پردازی آن و ارتباط این موضوع با شغلشان، به دو دسته کلی تقسیم نمود.

۱-بیمه شده های اختیاری:

گروهی از افراد هستند که بدون اینکه شاغل باشند؛ خود را بیمه نموده اند و یا اینکه شاغل به مشاغل آزاد محسوب می شوند؛ یعنی اشتغال در مشاغلی که بطور کل دولتی محسوب نمی گردند و شخص برای نهاد خاصی کار نمی کند. مثلاً خانمی که در منزل شخصی اش به دوخت و تهیه لباس می پردازد یا خانمی که به دستفروشی می پردازد.

با توجه به آنچه گفته شد این بانوان خویش فرما بوده پس برای شخص دیگری که کارفرما محسوب می گردد کار نمی کنند؛ نتیجتاً حق بیمه ایشان توسط کارفرمای دیگری پرداخت نمی شود تا ایشان از لحاظ قانونی کارگر وی محسوب گردند بنابراین خودشان این پرداخت را انجام می دهند.

این دسته از اشخاص چنانچه تمایل به بیمه شدن هم داشته باشند برای بازنشستگی می بایست شخصاً خود را بیمه نمایند؛ مثلاً می توانند از بیمه زنان سرپرست خانواده یا زنان خانه دار و بیمه حرف و مشاغل آزاد استفاده نمایند و یا در عین حال از دفترچه بیمه درمانی بواسطه اشتغال همسرشان استفاده کنند.

همانطور که گفته شد؛ این گروه اصولاً خویش فرما محسوب می گردند و از آنجایی که بیمه شده اختیاری می باشند؛ مرخصی زایمان برای ایشان معنایی ندارد؛ مثلاً درخصوص بیمه زنان خانه دار  قاعدتاً مرخصی زایمان جایگاهی ندارد!

۲- بیمه شده های اجباری:

این گروه از بیمه شدگان خود به دو دسته تقسیم می گردند. بیوه شدگان توسط کارفرما و بیمه شدگان توسط دولت؛ بنابراین به صورت کلی در دو گروه شاغلین در بخش خصوصی و دولتی قابل بررسی می باشند:

۱٫۱ بیمه شدگان توسط کارفرما

در برخی مشاغلی که تحت عنوان مشاغل کارگری شناخته می شوند؛ کارگران به وسیله کارفرما، حق بیمه شان به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت می گردد. اینها برای بخش خصوصی کار می کنند؛ مثلاً خانمی که منشی مطب است یا خانمی که مهندس ناظر ساختمان است.

برای درک و شناخت بهتر مفهوم مشاغل کارگری و تعریف کارفرما می توانید مقاله مربوط به شکایت از کارفرما را مورد مطالعه قرار داده و یا مواد ۲ و ۳ و ۱۸۳ قانون کار را مطالعه نمایید.

بنابراین ملاک این است که فرد شاغل بوده و برای وی حق بیمه به سازمان تامین اجتماعی پرداخت شود و درواقع تابع قانون کار باشد؛ یعنی کارگر باشد. به این مطلب توجه داشته باشید که این شاغلین ممکن است با لفظ کارمند خوانده شوند اما تغییری در اصل مطلب نمی کند؛ چرا که استفاده صحیح از لفظ کارمند برای شاغلین مشاغل دولتی است یعنی کسانی که برای دولت کار می کنند.  

این بانوان با تفاسیری که گفته شد؛ اصولاً کارگر محسوب می گردند و می توانند از مزایای مرخصی زایمان تا زمانی که شاغل هستند؛ استفاده نماید. البته که چنانچه در طول سپری نمودن مرخصی غیر زایمان هم باشند و سپس زایمان نمایند مرخصی ایشان محفوظ است.

مضافاً آنکه، سازمان تامین اجتماعی حمایت های خاصی را برای بیمه شده های زن یا زنانی که همسرشان بیمه شده است در زمینه های زایمان و کمک هزینه بارداری و خدمات پزشکی پیش از زایمان ایشان در نظر گرفته است که در ادامه مباحث به آنها خواهیم پرداخت.

هزینه بارداری

۱٫۲ بیمه شدگان توسط دولت

این دست از بیمه شدگان کارمندان دولت محسوب می گردند، افرادی که تحت عنوان کارمند در وزارتخانه ها و زیرمجموعه های آن مشغول به کار می باشند. مثلاً بانوان معلم، کارمندان سازمان ثبت اسناد و احوال کشور.

این گروه از شاغلین را می توان تحت شمول قانون مدیریت خدمات کشوری و قانون استخدام کشوری دانست. البته که برخی از ایشان تحت قوانین خاص استخدامی نهادهای مربوطه می باشند مثلاً نیروهای مسلح و…

صندوق حمایتی کارمندان دولت که بیمه ی ایشان به آن صندوق پرداخت می گردد و حمایت های صندوق برای ایشان اجرا می گردد؛ صندوق بازنشستگی کشوری و صندوق کارکنان دولت است. البته توجه داشته باشید که، ممکن است صندوق حمایت بیمه ای این کارمندان تأمین اجتماعی باشد.

در هر حال این گروه از شاغلین نیز می توانند از حمایت بیمه ای زایمان بهره مند شوند. چرا که ایشان نیز اشتغال به کار برای دولت داشته و بیمه شده محسوب می گردند و قانونگذار از حقوق این بانوان حمایت می نماید.

با وقوف به این موضوع که شما کارمند تلقی می گردید و یا کارگر و تحت تابعیت کدام قانون برای شاغلین می باشید؛ در مبحث بعدی به کمک هزینه های بارداری و زایمان برای شاغلین خواهیم پرداخت.

توجه داشته باشید که ما از لفظ شاغلین استفاده می نماییم؛ بنابراین بازنشستگان حتی اگر امکانش باشد! و کسانی که استعفاء داده اند و یا اخراج شده اند و به هر طریق شاغل به کار نمی باشند؛ طبیعتاً مرخصی زایمان برای ایشان محمل قانونی ندارد.

شرایط دریافت کمک هزینه بارداری و زایمان

مرخصی زایمان هم یکی از مرخصی های با حقوق فرد شاغل محسوب می شود؛ بنابراین جزء سوابق اشتغال بانوان به حساب می آید و بر همین اساس مدت زمان مرخصی زایمان می تواند شامل عیدی و پاداش شود و بیمه شده کلیه حقوق ماهیانه خویش را دریافت نماید.

مرخصی زایمان به کلیه بانوان شاغل در بخش های خصوصی و دولتی پرداخت می گردد؛ اما آنچه متفاوت است کمک هزینه های بارداری است. مطابق با قانون تأمین اجتماعی برای بانوان بیمه شده توسط سازمان تامین اجتماعی، حمایت هایی در زمینه ایام بارداری در نظر گرفته شده است؛ شرایطی لازم است؛ تا به خانمی کمک هزینه بارداری تعلق گیرد؛که به آن خواهیم پرداخت.

اولاً دریافت کمک های ایام بارداری برای زنی که اشتغال به کار دارد؛ مستلزم عدم اشتغال خانم در ایام بارداری می باشد.

دوماً باید حق بیمه اش را به میزان مبلغ و مدت زمان لازم در قانون پرداخت نموده باشد. براساس ماده ۶۷ قانون تامین اجتماعی بانوان بیمه شده یا بانوانی که همسر یک مرد بیمه شده محسوب می شوند؛ در صورتی که ۱ سال قبل از زایمان سابقه پرداخت حداقل حق بیمه ۶۰ روز(۲ ماه) را داشته باشند در صورت عدم اشتغال به کار، می توانند از کمک هزینه بارداری استفاده نمایند.

سوماً فرزند متولد شده باید منتسب به بیمه شده باشد و شرط استفاده از این مزایا، زنده متولد شدن فرزند یا زنده بودن او پس از تولد نمی باشد. پس چنانچه فرزند مرده هم بدنیا بیاید امکان استفاده از مرخصی زایمان و کمک هزینه بارداری وجود دارد.

چهارماً این حمایت در خصوص زنی که همسر بیمه شده مرد است و به واسطه وی کمک هزینه بارداری دریافت می نماید در صورتی تعلق خواهد گرفت؛ که همسر قانونی وی باشد و درواقع فرزند ناشی از روابط نامشروع نباشد.

شرایط مرخصی زایمان

پنجماً در قانون تأمین اجتماعی درخصوص زنانی که از طریق رحم اجاره ای صاحب فرزند می گردند؛ توضیحی داده نشده است؛ اما با توجه به نظریه مشورتی شماره ۳۱۱/۹۵/۷ مورخ ۱۹/۲/۱۳۹۵ اداره کل حقوقی قوه قضائیه بنظر می رسد امکان بهره مندی از این مزایا برای چنین مادرانی نیز وجود دارد.

مبلغ کمک هزینه بارداری براساس ۳/۲ (دو سوم) متوسط مزد و حقوق نود روز قبل زایمان تا تاریخ روز شروع مرخصی زایمان می باشد؛ که مطابق ماده ۶۳ قانون تأمین اجتماعی، محاسبه می شود و حداکثر مجموعاً برای ۱۲ هفته قبل و بعد زایمان بدون کسر از سه روز اول پرداخت می شود.

 بنابراین کمک هزینه بارداری به مدت ۸۴ روز به مادر پرداخت می گردد؛ مگر مادرانی که شامل قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی نمی شوند و مشمول قانون کار هستند که در اینصورت مرخصی زایمان ایشان ۹۰ روز است.

در حال حاضر با توجه به تبصره ۲ ماده واحده «قانون اصلاح قوانین تنظیم خانواده» و رأی وحدت رویه شماره ۲۸۸ الی ۳۰۵ و ۳۰۷ مورخ ۳۱/۲/۱۳۹۸ به بانوان شاغل در بخش خصوصی و دولتی به میزان ۹ ماه، مرخصی ایام زایمان اعطاء می شود.

قانونگذار برای حمایت بیشتر از مادران این موضوع را مدنظر قرار داده است که؛ پس از وضع حمل، همسران این بانوان کارمند نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند.

خلاصه: ماهیت کمک هزینه بارداری و زایمان به نوعی غرامت دستمزد محسوب می شود. این مطلب به این معنی است که، فرض بر این خواهد بود که خانم باردار به واسطه بارداری و زایمان مدتی را قادر به انجام کار نخواهد بود و محروم کردن وی از حقوق و درآمدش ناعادلانه بنظر می رسد؛ پس این کمک هزینه جبران درآمد ایام مرخصی طولانی مدت وی خواهد بود. این کمک هزینه ها به بانوان شاغل بیمه شده و یا به همسران مرد بیمه شده تعلق می گیرد، بر اساس قوانین ما بیمه شده ها دو دسته کلی  بیمه شده اختیاری یا اجباری را تشکیل می دهند. بیمه شده های اختیاری نمی توانند از مرخصی بارداری و زایمان استفاده کنند. برای بهره مندی بیمه شده های اجباری از این حمایت، می بایست فرد شاغل بوده و در ایام مرخصی در محل کارش مشغول به کار نباشد(شرط استفاده بودن در مرخصی است و توام با اشتغال، حقوق ایام زایمان پرداخت نمی گردد.) و حق بیمه برای او رد شود و در صورت داشتن همسر، فرزند وی از شوهرش باشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید اپلیکیشن حقوقی شهرداد را به صورت رایگان دانلود کرده و از آن استفاده نمایید. با دانلود و نصب این ابر ابزار حقوقی آنلاین می توانید به تمامی قوانین و مقررات کشور به صورت یکجا دسترسی داشته باشید.

‫2 دیدگاه ها

  1. مرخصی زایمان خیلی خوبه اما متاسفانه هستن افرادی که زیر پا میزارن این قوانینو و رعایت نمی کنند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا