آن چه که باید از قانون ارث بدانید

مرگ، امری گریزناپذیر است که همه ی ما دیر یا زود با آن مواجه خواهیم شد. با پایان زندگی، اگرچه ما از این دنیا رخت برمی بندیم و دیگر حضور فیزیکی نخواهیم داشت و به تعبیری از شر این دنیای فانی نجات پیدا می کنیم، اما آن چه از خود جا می-گذاریم می تواند گاهی منجر به اختلافات زیادی مابین خویشاوندانمان شود. دیده شده که عزیزان فرد منتظر خشک شدن خاک مزار وی نشده اند و پیش از آن که رخت عزا از تن بیرون کنند، نزاع و جنگ و دعوا بر سر اموال و ماترک وی را آغاز کرده اند. البته ایده آل آن است که وراث با صلح و سازش و در پرتو حقوق قانونی خود، در مورد دارایی تصمیم بگیرند. آگاهی از قانون ارث در این زمینه می تواند از بروز اختلافات جلوگیری کند و فضایی مسالمت آمیز برای تعیین سهم الارث هر یک از وراث ایجاد نماید. 

ارث به چه معناست؟

به مجموعه دارایی های فرد که پس از مرگ وی به خویشاوندانش منتقل می شود ارث گفته می شود. این دارایی ها هم شامل املاک، اموال، پول، سهام، طلب ها و .. فرد می شود و هم بدهی های وی را در برمی گیرد. طبق قانون ارث، فردی که فوت می کند و برای بازماندگان خود ماترکی به جا می گذارد، مورث نامیده می شود، بازماندگان وی که دارایی به آن ها منتقل می شود، ورثه یا وراث نامیده می شوند که به هر یک از آنها وارث گفته می شود.

طبق قانون ارث چه کسانی از فرد متوفی ارث می برند؟

مطابق قوانین ارث، تمام بازماندگان و خویشان فرد استحقاق این را ندارند که از اموال وی سهمی داشته باشند. بلکه اولویت با کسانی است که رابطه نزدیک تری با متوفی داشته باشند. به طور کلی برای ارث بردن، وجود رابطه نسبی یا سببی ضروری است. رابطه نسبی، رابطه ایی است که منشأ آن خون می باشد و به اصطلاح میان دو فرد، رابطه خونی وجود دارد مانند رابطه پدر و مادر با فرزندان خود یا رابطه خواهر و برادر با هم. رابطه سببی، رابطه ایی است که به دلیل ازدواج شکل می گیرد و اشاره به رابطه میان زن و شوهر با یکدیگر دارد.

ارث و میراث

طبقات ارث بر اساس قانون ارث کدامند؟

تنها کسانی که رابطه نسبی یا سببی با متوفی دارند از وی ارث خواهند برد. ممکن است تعداد زیادی از افرادی که دارای رابطه نسبی با فرد هستند، ادعای ارث داشته باشند. اما مطابق قوانین ارث، این افراد در دسته بندی های قرار می گیرند و بسته به اینکه در کدام طبقه و درجه قرار داشته باشند، می توانند در ماترک سهیم شوند. در قانون ارث سه طبقه برای وراث در نظر گرفته شده است که هر طبقه نسبت به طبقه بعدی خود حق تقدم دارد یعنی تا زمانی که در هر طبقه، حتی یک نفر از وراث وجود داشته باشد، طبقات بعدی ارث نخواهند برد. همچنین در هر طبقه وراث درجه بندی نیز می شوند.

طبقه اول

در طبقه اول، پدر و مادر و فرزندان فرد قرار دارند. اگر هیچ یک از فرزندان فرد زنده نباشند، نوبت به نوه ها می رسد که در کنار پدر و مادر از ارث بهره مند خواهند شد. باید توجه داشت تا زمانی که حتی یک نفر از فرزندان زنده باشد، نوبت به نوه ها نمی رسد و در این حالت نوه هایی که پدر و مادر آنها فوت شده، سهم الارثی نخواهند داشت. بعد از نوه ها، نبیره ها ارث خواهند برد.

طبقه دوم 

در این گروه اجداد و جدات و خواهر و برادر قرار گرفته اند که وراث درجه یک می باشند. در صورت نبودن پدربزرگ و مادر بزرگ، پدر و مادر آن ها و در صورت زنده نبودن هیچ یک از برادر و خواهر متوفی، فرزندان آن ها ارث می برند. بنابراین فرزندان خواهر و برادر و پدر و مادر اجداد و جدات در درجه دوم قرار دارند. 

طبقه سوم

اعمام (عموها)، عمات (عمه ها)، اخوال (دایی ها) و خالات (خاله ها) در طبقه سوم قرار دارند که وراث درجه یک هستند. در صورت زنده نبودن هیچ کدام از آنها، فرزندانشان به عنوان وارث درجه دو ارث خواهند برد. اگرچه در قانون ارث موردی که هیچ کدام از عمو، عمه، دایی و خاله و فرزندان آن ها زنده نباشند، اشاره نشده است، اما بر اساس منابع فقهی باید قائل به این بود که در این حالت عمو، عمه، خاله و دایی پدر و مادر فرد ارث می برند.

تقسیم ارث

چه زمانی مالکیت ماترک به وراث منتقل می شود؟

طبق قوانین ارث شرط ارث بردن، این است که در زمان فوت فرد، ورثه ی وی زنده باشند. فوت مورث ممکن است به موت حقیقی یا فرضی باشد و در این خصوص تفاوتی ایجاد نمی شود. اما چنانچه یکی از خویشاوندان فرد پیش از فوت وی، از دنیا رفته باشد فرزندان وی بعداً نمی توانند نسبت به ماترک ادعایی داشته باشند. به عنوان مثال چنانچه ورثه فردی یک پسر، یک دختر، پدر و مادر وی باشند و پیش از مرگ وی، پسر خود را از دست بدهد. هنگام مرگ این شخص، نوه های پسری وی نمی توانند مدعی مالکیت نسبت به سهمی از ماترک شوند چرا که شرط زنده بودن وارث هنگام فوت مورث محقق نشده و فرزندان پسر سهمی از ارث نخواهند برد.

آیا در قانون ارث ما، جنین حق ارث بردن دارد؟

در قوانین ارث کشور ما چنین مقرر شده که وارث باید هنگام مورث در قید حیات باشد تا بتواند از اموال وی ارث ببرد. البته این حق برای جنین نیز در نظر گرفته شده است؛ با این توضیح که اگر در میان ورثه ی فردی جنینی وجود داشته باشد در صورت تحقق دو شرط می تواند از متوفی ارث ببرد: ۱- در زمان فوت مورث، نطفه ی جنین تشکیل شده باشد. ۲- جنین زنده به دنیا بیاید. بنابراین لازم نیست هنگام فوت مورث، جنین حتماً پا به این دنیا گذاشته باشد و تشکیل شدن نطفه کفایت می کند البته به شرطی که جنین زنده متولد شود. زنده ماندن و ادامه حیات جنین پس از تولد، لازم نیست و چنان چه وی فوراً پس از تولد از دنیا برود، کماکان ارث خواهد برد.

در چه شرایطی فرزند خوانده از پدرخوانده و مادرخوانده خود ارث می برد؟

زمانی که کودکی به فرزندخواندگی شخص یا اشخاصی در می آید در حکم فرزند آن ها بوده و مشمول احکام حضانت و انفاق می باشد. پدر و مادر جدید این کودک باید تمام وظایفی که پدر و مادر واقعی در برابر فرزندان خود دارند را نسبت به وی به جا آورند. اما به دلیل آن که قانون ارث جزء قوانین آمره می باشد و برای حفظ نظم عمومی در جامعه وضع شده اند، توافق برخلاف آن ها اصولاً ممکن نیست، به همین دلیل فرزند خوانده نمی تواند از سرپرست خود ارث ببرد. البته سرپرست می تواند اموالی را به نفع وی وصیت کند یا در زمان حیات به وی منتقل کند و این این جهت منع قانونی وجود ندارد.

موانع ارث از نظر قانون ارث چیست؟

گاهی وجود برخی شرایط و حالات سبب می شود فرد با اینکه جزء خویشاوندان متوفی می باشد نتواند از وی ارث ببرد. به این موارد، موانع ارث می گویند که تحقق آن ها به موجب قوانین ارث سبب محرومیت وارث از سهم الارث می گردد. این موارد را در ادامه بررسی می کنیم.

قانون ارث

۱- قتل: در قانون های مرتبط با ارث، هر گاه کسی مورث خود را عمداً بکشد، از او ارث نخواهد برد. به عنوان مثال چنانچه شخصی، عمداً پدر خود را به قتل برساند نمی تواند از اموال وی نصیبی داشته باشد. اما قتل غیر عمد سبب محرومیت نمی گردد. بنابراین به عنوان مثال چنانچه فردی در حالی که قصد پارک کردن اتومبیل خود را دارد ندانسته با پدر خود برخورد کند و به موجب قتل غیر عمد سبب مرگ میشود، کماکان از پدر خود ارث می برد و از این جهت ممنوعیتی ایجاد نمی گردد.

۲- کفر: مطابق قانون ارث ما، دین یکی از مواردی است که سبب محرومیت می گردد. بدین توضیح که اگر یکی از ورثه ی شخصی کافر باشد، نمی تواند از مورث مسلمان خود ارث ببرد. اما در شرایط بالعکس، وجود یک وارث مسلمان در میان وراث کافر سبب محرومیت تمام ورثه کافر خواهد شد. به عنوان مثال چنانچه ورثه فرد مسلمان، پدر و مادر مسلمان و فرزند کافر وی باشند، فرزند از ارث محروم خواهد شد. هم چنین اگر ورثه شخص کافر، پدر و مادر کافر و فرزند مسلمان وی باشند، تمام ارث به فرزندش خواهد رسید. 

۳- لعان: در قوانین مرتبط با ارث ما، تعریفی از لعان ذکر نشده و تنها به محرومیت ناشی از آن اشاره شده است. لعان به این معنی است که فردی به زن خود تهمت زنا بزند و بدین ترتیب انتساب فرزند خودش به خود را انکار کند. نتیجه لعان این است که زن و شوهر و هم چنین پدر و فرزند از ارث همدیگر محروم خواهند شد. اما میان مادر و اقوام وی با فرزند توارث کماکان برقرار است.

۴- ولادت از زنا: فردی که در اثر رابطه ی ناشی از زنا به دنیا آمده باشد از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی برد. البته براساس قانون ارث، در صورتی که این رابطه نسبت به یکی از پدر و مادر به دلیل شبهه یا اکراه صورت گرفته و مصداق زنا نباشد، میان این فرد و فرزند متولدشده، رابطه توارث برقرار می گردد و از هم ارث می برند.

ارث بردن زن و شوهر از یکدیگر طبق قانون ارث چگونه خواهد بود؟

مطابق قانون ارث کشور ما، تنها زن و شوهری که به موجب ازدواج دائم به عقد یکدیگر درآمده باشند از هم ارث خواهند برد. بنابراین در ازدواج موقت حق ارث برای آنها وجود ندارد و در این خصوص نیز نمی توانند توافق کنند و هرگونه تراضی در مورد ارث، باطل خواهد بود. سهم الارث زن و شوهر مشخص بوده و از این قرار است: در صورتی که فرزندی داشته باشند، شوهر یک-چهارم و زن یک هشتم ارث خواهد برد. تفاوتی ندارد که فرزند به موجب ازدواج آن دو متولد شده باشد یا ناشی از ازدواج های پیشین باشد. در صورتی که فرزندی نداشته باشند، شوهر یک دوم و زن یک چهارم از اموال را به ارث خواهد برد. 

در صورتی که تنها وارث فرد همسر وی باشد، اموال و دارایی وی براساس قانون ارث چگونه تقسیم می شود؟

به موجب قوانین ارث، اگر در میان ورثه تنها یک نفر زنده باشد، وی با توجه به طبقات ارث و رعایت حق تقدم و نزدیکی به مورث، تمام اموال و دارایی را به ارث خواهد برد. اما در مورد همسر حکم قضیه اندکی متفاوت است. براساس آنچه در قانون ارث پیش بینی شده است، اگر تنها وارث زن، شوهر وی باشد و هیچ ورثه ی دیگری نداشته باشد، شوهر تمام اموال را  اعم از اموال منقول و غیرمنقول، به ارث می برد. اما در مورد زن اینگونه نیست و در این فرض، وی تنها سهم یک چهارم خود را خواهد برد و مابقی دارایی ها به دولت می رسد. لازم به ذکر است به طور کلی زن از خود اموال غیر منقول شوهر از جمله زمین، ساختمان و … سهم نمی برد و تنها می تواند از قیمت آن ها ارث ببرد.

چگونه می توان یکی از وراث را از ارث محروم کرد؟

احتمالاً در فیلم ها و سریال های تلویزیونی زیاد زیاده دیده باشید که پدری فرزند خود را تهدید می کند که در صورت عدم اجابت خواسته اش، وی را از ارث محروم خواهد کرد. اما در قوانین مربوط به ارث این مسئله چه حکمی دارد؟ باید بدانید که در هیچ کدام از قانون ارث، این مورد پیش بینی نشده است. هم چنین وصیت کردن به نفع یکی از وراث تا به میزان یک سوم از ماترک مشروعیت دارد و اضافه بر آن باید به تایید سایر وراث برسد. بنابراین خیالتان راحت باشد که هر چقدر هم درگیر اختلافات خانوادگی باشید مورث شما نمی تواند به طور کامل شما را از ارث محروم کند. البته وی می تواند در زمان حیات خود، با انتقال اموال به دیگران، مانع آن شود که چیزی به شما برسد!

محروم از ارث

تکلیف اموال فردی که وارث ندارد، طبق قوانین ارثی، چه می شود؟

چنانچه فردی فوت کند و در هیچ طبقه ای وارث و همسر نداشته باشد، براساس قانون ارث، رسیدگی به ترکه این فرد با حاکم خواهد بود. منظور از حاکم، دادستان و قاضی دادگاه می باشد که اقدام به حفظ و اداره ترکه می نماید. براساس قانون امور حسبی، پس از آن که مقدار بدهی ها و طلب ها تعیین شد، باید مدت زمان ۱۰ سال سپری شود و اگر در این مدت هیچ وارثی وجود نداشته باشد، اموال فرد به خزانه دولت واریز می گردد.

در پایان توجه داشته باشید:

مسائل مربوط به ارث بسیار متنوع و گسترده می باشد که جزئیات آن در قوانین مربوط به ارث بیان شده است. البته برخی مسائل هم به طور دقیق در قانون ارث نشده و بسته به رویه ی عملی محاکم قضایی دارد. برای اطلاع از سایر موارد مربوط به این حوزه می توانید سایر مطالب ما را در شهرداد دنبال نمایید. هم چنین به خاطر داشته باشید پیش از هر گونه اقدامی جهت سر و سامان دادن ماترک و تقسیم ارث، از وکلای مجرب شهرداد مشاوره حقوقی لازم را بگیرید.

خلاصه: براساس قوانین ارث، وراث فرد در سه طبقه قرار می گیرند و به ترتیب نزدیکی ارث می برند. در این قوانین در خصوص ارث زن و شوهر، جنین، فرزندخوانده و سایر مسائل مربوط به ارث تعیین تکلیف شده است.

‫2 دیدگاه ها

  1. عالی بود. من چالش های زیادی درمورد ارث و میراث داشتم برای همین درمورد قانون ارث خیلی مشتاقم اطلاعاتمو ببرم بالا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا