چه کسانی می توانند از جایگزین های حبس استفاده کنند؟

2
35
جایگزین حبس

به دلیل مشکلات بسیاری که اجرای مجازات حبس برای نظام کیفری به دنبال داشته است، نظام قانونگذاری ایران بر آن شد تا در سال ۱۳۹۲ برای نخستین بار، مجازات‌هایی را به عنوان جایگزین حبس تعیین نماید. استفاده از جایگزین‌ها با شرایط به خصوصی برای برخی از محکومین به حبس امکان پذیر است که این شرایط در اختیار یا الزام قاضی به اعمال این نهاد تاثیرگذار است:

موارد الزامی:
هرچند در ماده ۶۴ قانون مجازات اسلامی اشاره شده است که وجود گذشت شاکی و جهات تخفیف مجازات (مندرج در ماده ۳۸ قانون مذکور)، دو پیش شرط ضروری برای استفاده از جایگزین‌های حبس هستند، لکن هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۷۴۶- ۲۹/۱۰/۱۳۹۴، مواردی را که صدور جایگزین حبس در قوانین الزامی است، مشروط به قیود ماده ۶۴ از جمله گذشت شاکی یا وجود جهات تخفیف نمیداند. بنابراین تنها در موارد اختیاری، وجود دو پیش شرط مذکور، ضروری می‌باشد.
۱- اعمال جایگزینهای حبس در خصوص مرتكبان جرائم عمدي كه حداكثر مجازات قانوني آنها سه ماه حبس است، الزامی میباشد (ماده ۶۵ قانون مجازات اسلامی)، از جمله این جرائم می‎‌توان به توهین به مقامات سیاسی خارجی، خرید یا نگهداری آلات و وسایل مخصوص قمار بازی یا تکدی‌گری اشاره کرد.
۲- صدور حکم به کیفرهای جایگزین در خصوص مرتکبان جرائم عمدی که حداکثر مجازات قانونی آنها نود و یک روز تا شش ماه حبس باشد نیز الزامی است، لکن مشروط به شرط عدم وجود سابقه کیفری خاصی در ارتکاب جرائم عمدی (ماده ۶۶ قانون مجازات اسلامی) از جمله این جرائم دسته دوم می‌توان به جعل گواهی پزشکی جهت معافیت از خدمت دولت یا نظام وظیفه، فرار از زندان و تعرض یا مزاحمت به اطفال یا زنان اشاره نمود.

جایگزین های حبس


مقاله پیشنهادی: پنج نکته کلیدی در مورد جرم خیانت در امانت

مرتکبین این جرایم، اگر در پنج سال پیش از ارتکاب جرم، دارای بیش از یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس تا شش ماه یا جزای نقدی بیش از ده میلیون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال یا شلاق تعزیری
یا دارای یک فقره سابقه محکومیت قطعی به حبس بیش از شش ماه یا حد یا قصاص یا پرداخت بیش از یک پنجم دیه باشند، امکان صدور مجازات جایگزین حبس درمورد آن‌ها وجود نخواهد داشت.
لازم به ذکر است که در ماده ۶۶، توجهی به تقسیم‌بندی هشتگانه مجازات‌های تعزیری در ماده ۱۹، نشده است. به همین دلیل اگر شخصی به مصادره کل اموال که مجازات تعزیری درجه اول است و یا انفصال از خدمات عمومی و دولتی که مجازات تعزیری درجه چهارم است، محکوم گردد، سابقه کیفری‌ای که مانع استفاده از جایگزین‌ها باشد، به حساب نمی‌آید، در حالی که محکومیت به حبس تعزیری درجه شش، مانعیت ایجاد می‌کند. ارتکاب جرم غیرعمدی با هر میزان دیه نیز مانعی جهت صدور مجازات جایگزین نخواهد بود.
۳- استفاده از کیفر جایگزین حبس، در خصوص جرایم غیر عمدی که مجازات قانونی آنها حداکثر دو سال حبس باشد، نیز الزامی است، مانند تصادفات رانندگی منتهی به صدمه بدنی مادون قتل (ماده ۶۸ قانون مجازات اسلامی).
۴- مورد آخر از موارد الزامی اختصاص به مرتکبان جرائمی دارد که نوع یا میزان تعزیر آنها در قوانین موضوعه تعیین نشده است (ماده ۶۹ قانون مجازات اسلامی). گاه در متون قانونی جرم بودن رفتاری مورد تصریح قرار گرفته، اما نوع و میزان مجازات آن معین نشده است، مانند جرائم مذکور در ماده ۳۳ قانون انتخابات ریاست جمهوری مصوب ۱۳۶۴ که مقام قضایی بایستی برای این موارد مجازات‌های جایگزین حبس را مورد حکم قرار دهد.

مجازات جایگزین حبس

مقاله پیشنهادی: نکات کاربردی دادرسی مالیاتی

موارد اختیاری
۱- مرتکبان جرایم عمدی که حداکثر مجازات قانونی آنها بیش از شش ماه تا یک سال حبس است، در صورت وجود شرایط مندرج در مورد دوم از موارد الزامی (ماده ۶۶)، یعنی عدم وجود سابقه کیفری در پنج سال اخیر، بنابر صلاحدید دادرس ممکن است از جایگزین حبس برخوردار گردند (ماده ۶۷ قانون مجازات اسلامی). از جمله این جرائم می‌توان به اخلال در نظم و آرامش عمومی و یا سقط جنین به واسطه دادن ادویه یا وسایل اشاره نمود.
نکته قابل توجه آنکه بنابر ماده ۷۴ قانون مجازات اسلامی، اگر مجازات شخصی بعد از تخفیف مجازات به کمتر از یکسال تقلیل بیابد، چنین محکومی نمیتواند از مجازاتهای جایگزین حبس استفاده نماید، اما با الحاق یک تبصره به ماده ۳۷ قانون مذکور در سال ۱۳۹۹ مقرر شد در صورتی که نحوه اعمال تخفیف به گونه‌ای باشد که حکم به حبس کمتر از نود و يك روز صادر شود، الزاماً بایستی به مجازات جایگزین تبدیل گردد.
بنابراین اگر شخصی مرتکب جرم بازداشت غیرقانونی گردد که مجازات آن یک تا سه سال حبس است و دادرس در مقام تخفیف، مجازات وی را به شش ماه حبس کاهش دهد، امکان استفاده از جایگزین‌ها وجود ندارد، در حالی که اگر تخفیف مجازات به میزان دو ماه حبس، مدنظر قاضی باشد، وی ملزم است که به جای حبس، یک کیفر جایگزین برای مرتکب انتخاب نماید.

شرایط مجازات جایگزین حبس


۲- در جرایم غیر عمدی که مجازات قانونی آنها بیشتر از دو سال حبس باشد، مانند قتل شبه عمد ماده ۶۱۶ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، دادگاه اختیار در صدور مجازات جایگزین حبس دارد(ماده ۶۸ قانون مجازات اسلامی).
علاوه بر موارد فوق، در انتها باید به مواردی اشاره شود که به صورت خاص مستثنی از استفاده از جایگزین‌های حبس شده‌اند:
اول. محکومان به جرائم علیه امنیت که با توجه به فصل اول از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) تنها دو جرم فعالیت تبلیغی علیه نظام و تخلیه اطلاعاتی از جرایم علیه امنیت، به لحاظ میزان مجازات میتوانستند مشمول مجازاتهای جایگزین قرار گیرند، زیرا استفاده از مجازاتهای جایگزین، در خصوص جرایم عمدی که حداکثر مجازات آنها بیش از یک سال حبس است، امکانپذیر نمیباشد؛ جرم تخلیه اطلاعاتی نیز از جرائم غیر عمدی‌ای است که کیفر زیر دو سال دارد. اما هر دوی این جرائم محروم از برخورداری از جایگزین‌ها هستند.
دوم. محکومان به ارتکاب جرائم متعددی که مجازات قانونی حداقل یکی از آن‌ها بیش از یک سال حبس باشد، بنابراین اگر شخصی مرتکب چندین جرم شود که حداکثر هیچ یک از آنها بیش از شش ماه حبس نباشد، در صورت وجود شرایط بایستی مجازات جایگزین را مورد حکم قرار داد. برای مشاهده تمامی قوانین و مقررات حاکم بر کشور می توانید از اپلیکیشن شهرداد استفاده کنید.

۱٫ ماده ۶۱۶: در صورتی که قتل غیر عمد به واسطه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا اقدام به امری که مرتکب در آن مهارت نداشته است یا به سبب عدم رعایت نظامات واقع شود مسبب به حبس از یک تا سه سال و نیز به پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه اولیای دم محکوم خواهد شد مگر اینکه خطای محض باشد

2 دیدگاه‌ها

  1. جایگزین حبس؟؟؟؟؟
    کسی که عمدی قتل کرده و یک خونواده رو عزادار کرده باید مجااازات بشه نه اینکه بهش تخفیف داد!!!

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید