خانه کیفری پنج نکته کلیدی در مورد جرم خیانت در امانت

پنج نکته کلیدی در مورد جرم خیانت در امانت

1
28
جرم خیانت در امانت

جرم خیانت در امانت یکی از جرائم علیه اموال است که در آن نسبت به مالی از اعتماد دیگری سوء استفاده می‌شود. در واقع هنگامی که پس از سپردن مال نزد شخصی، در مورد آن مال عمداً نقض عهدی رخ بدهد، این نقض عهد جرم است و در قانون برای آن مجازات تعیین شده است.  

ماده ۶۷۴ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی در این راستا مقرر کرده است: «هرگاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت، به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور، مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.» 

۵ نکته مهم در خصوص جرم خیانت در امانت

۱- سپردن مال نزد امین باید احراز گردد

برای تشخیص وقوع جرم خیانت در امانت، مهم‌ترین رکن، احراز این امر است که مالی اعم از منقول یا غیرمنقول، توسط مالک یا متصرف قانونی مال نزد شخصی سپرده شده است و قرار بر این بوده است که مال بازگردانده شود یا نسبت به آن کار معینی صورت پذیرد. درخصوص برگرداندن مال، شاید توافق بر استرداد اصل مال یا توافق بر تبدیل مال به وجه نقدی یا مال دیگر و استرداد بدل مال باشد. بنابراین بدل مال مانند اصل مال نزد امین، حکم امانت را دارد. 

شروط وقوع خیانت در امانت

مقاله پیشنهادی: شش شرط کلیدی در جرم آدم ربایی

این سپردن می‌تواند در قالب هر نوع عقدی اعم از معین و غیرمعین، با اجرت و بی‌اجرت رخ بدهد، چه صحیح باشد چه باطل، چه نافذ باشد چه غیرنافذ. فقط کافی است که مالک یا متصرف قانونی از این مال رفع ید نموده و آن را تحت استیلای دیگری قرار داده باشد. نحوه سپردن هم با توجه به نوع مال می‌تواند متفاوت باشد، برای مثال درخصوص مالی نظیر یک گردنبند یا وجه نقد، خود مال به تصرف دیگری در می‌آید، اما سپردن یک خودرو یا یک گاوصندوق یا یک دامداری با تسلیم کلید آن محقق می‌شود.

۲- عدم استرداد مال باید حاکی از وقوع یکی از رفتارهای چهارگانه لازم برای وقوع جرم باشد

پس از سپردن مال، در صورتی که امین یکی از چهار رفتار مذکور در قانون را نسبت به آن انجام دهد، جرم خیانت در امانت رخ می‌دهد: 

الف) امین ممکن است مال را تصاحب کند، یعنی خود را مالک مال بداند و رفتار مالکانه بر آن داشته باشد.

ب) امین ممکن است مال را تلف کند، یعنی به صورت کلی یا جزئی آن را از بین ببرد یا تضییع کند.

ج) امین ممکن است بر خلاف توافقی که با مالک یا متصرف داشته از مال استفاده کرده است، یعنی استعمال خارج از توافق داشته باشد.

 د) امین ممکن است مال را مفقود نماید، یعنی تعمداً آن را گم کند. 

با توجه به مصادیق چهارگانه فوق، صرف عدم استرداد مال سپرده شده به معنای تحقق جرم نیست، تا زمانی که اثبات گردد این عدم استرداد به علت تصاحب، تلف، استعمال یا مفقود نمودن است. بنابراین اگر امین مال را نزد خود نگه داشته باشد به این علت که اجرت کار خود را دریافت کند، مانند تعمیرکاری که از استرداد خودرو خودداری می‌کند تا مزد خدمت خود بابت تعمیر خودرو را دریافت کند، مرتکب جرمی نشده است و از نظر کیفری قابل تعقیب نیست.

مجازات خیانت در امانت

مقاله پیشنهادی: چه کسانی می‌توانند از جایگزین‌های حبس استفاده کنند؟

۳- این جرم مقید به تحقق ضرر است

برای محکومیت شخص امین به مجازات جرم خیانت در امانت لازم است نتیجه جرم، یعنی ایراد ضرر به مالک یا متصرف قانونی مال محقق شود. فلذا درصورتی که رفتارهای چهارگانه این جرم به ضرر مالک یا متصرف انجام نشده باشد، امین را نمی‌توان مجرم دانست، مثل فرضی که امین چند دام موجود در یک دامداری سپرده شده به خود را تلف کرده است، اما این تلف به ضرر مالک دامداری نبوده بلکه امین این دام‌ها را به علت بیمار بودن و احتمال سرایت بیماری به سایر دام‌ها از بین برده است. 

لزومی ندارد که ضرر وارده ضرورتاً قابل تقویم به پول یا ضرر مالی باشد، بلکه همینقدر که امین برای مدتی مالک را از حق مالکانه خود یا متصرف را از اعمال حقوق قانونی خود باز دارد و یا برخلاف رضایت مالک از مال استفاده کرده باشد، به معنای ورود ضرر است و جرم به نتیجه رسیده است. 

۴- خیانت در امانت یک جرم عمدی است

نکته مهم اینکه هر یک از رفتارهای چهارگانه این جرم بایستی عمداً انجام شده باشد، یعنی با داشتن اراده در انجام رفتار و آگاهی نسبت به امانی بودن مال، بنابراین اگر مال سپرده شده در اثر اهمال امین تلف شده باشد (نه اینکه عمداً آن را از بین برده باشد) یا بدون عمد، گم شده یا مورد سرقت قرار گرفته باشد، مسئولیت امین از نوع کیفری نخواهد بود و لازم است مقام قضایی حتماً احراز نماید که امین اولاً،  عمداً قصد تصاحب مال، استعمال آن، تلف آن و یا گم کردن آن را داشته است و ثانیاً این رفتارهای عمدی را به قصد ضرر رساندن به مالک انجام داده است. 

۵- مجازات جرم خیانت در امانت، قابل گذشت است

با وجود این که طبق رأی وحدت رویه شماره ۵۹۱ مورخ ۱۶/۱/۱۳۷۳ صراحتاً جرم خیانت در امانت از جرائم غیرقابل گذشت اعلام شده و براساس قانون نیز تا سال ۱۳۹۹ تصریحی بر قابل گذشت بودن این جرم وجود نداشته است، اما از اردیبهشت سال ۱۳۹۹ با اصلاح ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، تصمیم قانونگذار بر این شد که جرم خیانت در امانت جرمی قابل گذشت باشد، بدین ترتیب شروع به تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات این جرم منوط به شکایت شاکی و عدم گذشت اوست. برای دسترسی به تمامی قوانین و مقررات کشور می توانید از اپلیکیشن شهرداد استفاده نمایید.

یک دیدگاه

  1. یعنی اگه میدونستم خیانت در امانت هم قاون برای مجازاتش در نظر گرفته شده، همون 20 سال پیش از پسر همسایمون شکایت میکردم که جا چسبیمو جوییده بود!!

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید