نفقه

نفقه اقارب چیست؟

واژه “اقارب” به معنی نزدیکان است. و به همین ترتیب نفقه اقارب نیز به معنی نفقه نزدیکان است. نفقه ای که انفاق کننده به خویشاوندان نسبی به منظور رفع نیازهای مالی پرداخت می کند نفقه اقارب است. در صورت تمایل به شناختن انواع نفقه و نحوه پرداخت آن، سایر مقالات ما را در خصوص نفقه مطالعه نمایید.

نفقه عبارت است از مبلغی که از سمت انفاق کننده (زوج)، به جهت رفع نیازهای مادی به مستحق پرداخت می شود. انفاق کننده موظف است در صورت توان مالی، به کسانی که مستحق دریافت نفقه از او هستند، نفقه بپردازد.

در صورتی که توان مالی زوج نتواند هزینه نفقه تمام افراد مستحق را پوشش دهد، بر انفاق کننده واجب است، به ترتیب استحقاق افراد با توجه به نسبتی که با آن ها دارد، نفقه یک یا هر چند نفر را که می تواند پرداخت کند.

پرداخت نفقه اقارب از دیدگاه دین و منطق

حس انسان دوستی در تمام انسان ها از گذشته تا به امروز مفهوم یاری کردن را به وجود آورده است. با توجه به توجه دین اسلام به کمک به همنوعان که در آیات مختلف قرآن به چشم می خورد، بر هر فردی واجب است که تا حدی که می تواند بر هم نوعانش انفاق کرده و به آن ها یاری رساند. همچنین در بسیاری از آیات قرآن کسانی که مالشان را انفاق نمی کنند، منع شده اند. 

توجه داشته باشید که هر فرد در وحله اول موظف است که به وظایف رسیدگی کند. داشتن شغل و کسب درآمد وظیفه هر شخصی است که هویت او را تکمیل می کند. فردی که خود بتواند کار کند لیکن از کار کردن امتناع کند، مستحق دریافت نفقه نخواهد بود. نفقه اقارب تنها به اشخاصی که توانایی کسب درآمد ندارند یا به گونه ای دارای مشکل مالی هستند، تعلق خواهد گرفت.

پرداخت نفقه اقارب سبب کاهش اختلاف طبقاتی می شود. اگر افرادی که از تمکن مالی مناسبی برخوردار هستند این تکلیف دینی را ادا کرده و به افرادی که مستحق نفقه هستند انفاق کنند، مشکلات مختلفی که از ثروت اندوزی بعضی افراد حاصل می شوند، به وجود نخواهند آمد. این گونه مشکلات معمولا در جوامع سرمایه داری که پول و سرمایه متمرکز به درصد خاصی از جامعه است، به وجود می آیند. در این گونه جوامع روز به روز سرمایه داران سرمایه دارتر و فقرا فقیر تر می شوند. 

با انفاق کردن مال توسط اغنیا، شرایط زندگی برای افرادی که از نظر مالی ضعیف تر هستند، آسان تر می شوند. بدین ترتیب شرایط رشد و پیشرفت نسبتا به یک اندازه برای افراد جامعه فراهم شده و موجب رشد کلی جامعه خواهد شد.

نفقه اقارب به چه کسانی تعلق می گیرد؟

مطابق ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی: «فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق یکدیگرند»

در واقع خطوط صعودی و نزولی که در این جمله مطرح شده است، به این معناست که به طور مثال فرزندِ فرزند و هر چه پایین‌تر رود، و پدر ِ پدر و هر چه بالاتر رود مستحق نفقه خواهند بود.

توجه داشته باشید که فقط اقارب نسبی مستحق دریافت نفقه اقارب هستند. یعنی اقاربی که به صورت خونی و از طریق ولادت با هم خویشاوند هستند. بنابراین اقارب ناشی از رابطه‌ نکاح (سببی) داخل در دایره نفقه‌ اقارب نخواهند بود.

چنانچه فردی هم در خط صعودی و هم در خط نزولی دارای خویشاوندان مستحق دریافت نفقه باشد، در صورت تمکن مالی مکلف است نفقه همه آن ها را پرداخت کند. چنانچه نتواند هزینه همه آن ها را متقبل شود، اولویت با خط نزولی یعنی فرزند، نوه و … می باشد.

شرایط لازم برای پرداخت نفقه اقارب

با توجه به احساسات مشترکی که بین همه انسان ها وجود دارد، افراد معمولا مایلند به کسانی که از نظر مالی ضعیف هستند کمک کنند. حس خوبی که بعد از کمک کردن به همنوعان به وجود می آید دلیل مهمی است که انسان ها را به طور غریزی به ارتباط و کمک به یکدیگر مایل می کند. با این حال هر فرد تنها در صورتی مکلف به پرداخت نفقه اقارب به نزدیکان و هم نوعان خود است که از نظر مالی تامین باشد.

شرط اصلی جهت برقراری شرایط پرداخت نفقه اقارب، تمکن مالی است. انفاق کننده تا حدی که بتواند هزینه های نزدیکان و اقارب خود را پوشش دهد، مکلف به مساعدت و پرداخت نفقه اقارب است. همان طور که اشاره کردیم افرادی که در خط نزولی عمودی قرار دارند، استحقاق بیشتری برای دریافت نفقه اقارب، نسبت به سایرین دارند.

 مطابق قانون مدنی برای این که میزان تمکن مالی منفق تعیین شود، لازم است کلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او مورد بررسی قرار گرفته شود. این بدین معناست که ممکن است شخصی درآمد قابل ملاحظه ای داشته باشد ولی در نهایت رای دادگاه بر نپرداختن نفقه به نفع او صادر شود.

این وضعیت معمولا در شرایطی صورت می گیرد که پس از بررسی تعهدات مختلف منفق مانند اقساط وام و هزینه های مختلفی که از حقوقش کسر می کنند، رای دادگاه به نفع او صادر شده است.

با توجه به جملات فوق می توان نتیجه گرفت که: در صورتی که فرد دارای خویشاوندان مستحق دریافت نفقه بوده، لیکن تنها توانایی پرداخت هزینه های زندگی شخصی را داشته باشد و از تمکن مالی برای عهده دار شدن هزینه های نزدیکان برخوردار نباشد، پرداخت نفقه اقارب بر او واجب نبوده و مورد بازخواست قضایی قرار نخواهد گرفت.

اگر شما نیز درگیر مشکل نفقه هستید با کارشناسان شهرداد تماس بگیرید و با سپردن پرونده به وکیلی مجرب در کوتاه ترین زمان به نتیجه مطلوب خود دست یابید.

شرایط تعلق گرفتن نفقه اقارب به خویشاوندان 

همان طور که انفاق کننده تنها در صورت برقرار بودن شرایط خاصی که به آن اشاره کردیم، مکلف به پرداخت نفقه اقارب است، شخص مستحق نیز تنها در صورت برقرار بودن شرایط خاصی می تواند استحقاق دریافت نفقه اقارب از نزدیکان متمکن را دارد. در ادامه به این موارد اشاره خواهیم کرد:

  • عدم تمکن مالی

در صورتی که فرد مستحق دریافت نفقه اقارب از نظر مالی ضعیف باشد یا اصطلاحا ندار باشد، بر خویشاوند متمکن او واجب است که در تامین هزینه ها او را یاری کند. 

  • عدم توانایی در کسب درآمد

چنانچه فردی توانایی کار کردن و کسب درآمد را نداشته باشد، و دلیل عدم توانایی او منطقی و قابل استناد باشد، استحقاق دریافت نفقه اقارب از خویشاوند متمکن را دارد. اولین شخصی که مکلف به پرداخت نفقه اقارب است، پدر است. در صورت عدم توانایی پدر یا در قید حیات نبودن وی، پدر پدر است که وظیفه پرداخت نفقه را عهده دار می شود.

تقدم نفقه زوجه و فرزند بر نفقه اقارب 

همان طور که در مقاله نفقه جاریه اذعان داشتیم، نفقه زوجه به ازای تمکین زوجه از همسرش به او پرداخت می شود. این هزینه شامل کلیه هزینه های خوراک، پوشاک، هزینه های مسکن، درمان و کلیه هزینه های واجب زن که موجب ایجاد آسایش و رفاه او هستند، می شود.

حال چنانچه مردی تنها توان پرداخت نفقه زوجه را داشته باشد، و در عین حال دارای نزدیکانی در خط عمودی و مستحق دریافت نفقه باشد، مکلف به پرداخت نفقه همسر است و هزینه های همسر بر نفقه اقارب ارجحیت دارد. در این صورت دیگر مرد مکلف بر پرداخت نفقه اقارب نخواهد بود.

همچنین علاوه بر ارجحیت نفقه زوجه به نفقه اقارب لازم به ذکر است که: نفقه فرزند نیز بر نفقه اقارب ارجحیت دارد. البته می توان گفت نفقه فرزند خود می تواند در دسته نفقه اقارب قرار گیرد. البته مقرب ترین گزینه به هر شخص فرزند اوست که پرداخت نفقه او بر دیگران ارجحیت دارد.

تفاوتی که بین نفقه فرزند با نفقه اقارب وجود دارد، این است که مرد موظف است که جهت تامین رفاه فرزندانش این هزینه را پرداخت کند. در صورت توانایی مرد در پرداخت و عدم پرداخت او فرزندان می توانند از طریق دادگاه این حق را مطالبه کنند. لیکن در صورتی که درآمد مرد تنها بتواند هزینه نفقه زوجه و نفقه فرزند را تامین کند، تکلیف پرداخت نفقه از او ساقط خواهد شد.

پرداخت نفقه اقارب در صورت وجود چند انفاق کننده

چنانچه فرد مستحق به دریافت نفقه اقارب، دارای چند فرد مقرب با نسبت خویشاوندی یکسانی داشته باشد، تمام انفاق کنندگان باید به یک اندازه در پرداخت نفقه نقش داشته باشند. به عنوان مثال چنان چه شخصی دارای چند فرزند دختر و پسر باشد، در صورتی که مستحق دریافت نفقه باشد، پرداخت نفقه به طور مساوی بین همه بچه ها تقسیم می شود. البته توجه داشته باشید تنها فرزندانی که دارای شغل و درآمد هستند و شرایط پرداخت نفقه را دارند، بخشی از این وظیفه را عهده دار می شوند.

عواقب ترک انفاق

ترک انفاق در حالی که توانایی و قدرت مالی مناسب جهت پرداخت آن وجود داشته باشد، بر خلاف دین اسلام و قوانین بوده و با خاطی برخورد قضایی خواهد شد. در این صورت فرد مستحق نفقه می تواند به دادگاه شکایت کرده و حقوق خود را دریافت کند. مجازات کسی که مکلف به پرداخت نفقه است و از پرداخت آن سرپیچی کند، مطابق نظر قانون گذار، حبس تعزیری درجه شش خواهد بود.

توجه داشته باشید که تفاوت نفقه اقارب با نفقه زوجه یا نفقه فرزندان، عدم امکان مطالبه نفقه گذشته است. این بدین معناست که نفقه اقارب به جهت کمک هزینه زندگی پرداخت شده و تنها نفقه آینده برای مستحق قابل دریافت است. در حالی که زوجه ای که همسرش را تمکین می کند، می تواند با شکایت از همسرش تحت عنوان عدم پرداخت نفقه، نفقه گذشته و نفقه حال و در بعضی مواقع نفقه آینده را مطالبه کند.

علاوه بر عواقب قضایی و مجازات های کیفری، عدم پرداخت نفقه عواقب و تاثیرات بدی بر افراد و جوامع می گذارد. عدم پرداخت نفقه، موجب افزایش فقر شده به تدریج موجب تضعیف جامعه خواهد شد. از این رو دین اسلام مسلمانان را به پرداخت نفقه زوجه، پرداخت نفقه اقارب کمک به همنوعان کرده است.

اقدام قضایی جهت مطالبه نفقه اقارب 

همان گونه که عدم رعایت قوانین در هر زمینه ای قابل پیگیری و مجازات است، عدم پرداخت نفقه نیز با پیگرد قانونی همراه بوده و در صورت شکایت مستحق با توجه به نظر قانونگذار حقوق او مطالبه می شوند.

قبل از اقدام قضایی جهت مطالبه نفقه اقارب، در گام اول لازم است بدانید که استحقاق دریافت نفقه اقارب را دارید یا خیر. 

برای دادخواست نفقه اقارب، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید. 

توجه داشته باشید که کپی برابر اصل شناسنامه، مدارک گواه بر عدم توانایی در کسب درآمد و شهادت شهود از جمله مدارک لازم جهت ثبت دادخواست نفقه اقارب است.

تعیین میزان نفقه اقارب به چه عواملی بستگی دارد؟

افراد غنی به منظور کمک به همنوعان بخشی از دارایی خود را انفاق می کنند، تا هم نوعانشان نیز بتوانند از شرایط مطلوب بهره مند شده و سختی ها نسبتا برایشان آسان تر شوند. مبلغ نفقه اقارب صرفا به جهت تامین هزینه های اصلی زندگی مانند مسکن، خوراک، پوشاک به مستحق پرداخت می شود.

تعیین مبلغ نفقه اقارب معمولا طبق توافق بین انفاق کننده و مستحق انفاق انجام می شود. با توجه به هزینه های اصلی زندگی این میزان مشخص خواهد شد. چنانچه تعیین مبلغ نفقه بر عهده دادگاه باشد، این میزان بر اساس مواردی تعیین می شود که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد:

  • هزینه های اولیه زندگی

انفاق کننده موظف است هزینه های اصلی و اساسی زندگی مستحق را پرداخت کند. هزینه های کاذب و غیر متعارف شامل نفقه نبوده و مستحق نمی تواند جهت تامین هزینه های مختلف طلب نفقه کند.

  • توان مالی انفاق کننده

توان مالی و تعهدات مالی انفاق کننده مهم ترین عامل در تعیین مبلغی که انفاق می کند هستند. چنان چه انفاق کننده از تمکن مالی مناسبی برخوردار باشد و تعهدات مالی زیادی نداشته باشد، بدین معناست که مبلغ دریافتی او می تواند هزینه های نفقه را پوشش دهد. البته تشخیص این موضوع و تعیین مبلغ دقیق نفقه بر اساس معیارهای مختلفی و به وسیله رای دادگاه خواهد بود.

برای هر گونه اقدام قضایی در خصوص دریافت نفقه اقارب می توانید به اپلیکیشن قوانین و مقررات شهرداد مراجعه نمایید. در ابتدا کسب اطلاعات نمایید و در نهایت اقدام کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا