قرارداد ضمان

نکات مهم درباره تنظیم قرارداد ضمان

قرارداد ضمان یکی از قرارداد های پرکاربرد است که در مواقع مختلفی بسته می شود. به عنوان مثال در بانک ها برای پرداخت وام از شما می خواهند یک یا چند ضامن معرفی کنید. یا برای استخدام کارگر نیاز به معرفی ضامن برای ضمانت حسن انجام کار است. در ادامه این قرارداد مهم معرفی کرده و به بررسی اثرات آن می پردازیم.

مفهوم قرارداد ضمان چیست؟

ضمان در لغت به معنای به عهده گرفتن و تعهد است. تنظیم قرارداد ضمان به این معناست که یک نفر دین و بدهی فرد دیگری را به عهده می گیرد و دین را از دوش بدهکار برمی‌دارد. البته لغت ضمان معانی دیگری نیز در اصطلاحات حقوقی دارد. به عنوان مثال در صورت ایجاد آسیب به مال دیگری گفته می شود که فرد واردکننده آسیب ضامن جبران خسارت وارده است. یعنی جبران خسارت را به عهده دارد. اما عقد یا قرارداد ضمان قراردادی است که طی آن ضامن متعهد می شود طلب طلبکار را پرداخت کند. تنظیم قرارداد ضمان میان ضامن و طلبکار انجام می شود و بدهکار در این قرارداد  نقشی ندارد.

تفاوت ضمان عقدی و عقد ضمان چیست؟

ضمان عقدی یک مفهوم عام است که نوعی از ضمانت به معنای عام در آن اتفاق می افتد. ضمان عقدی شامل حواله، کفالت و قرارداد ضمان می شود.

حواله به این معناست که وقتی فردی از کسی طلبکار و به فرد دیگری بدهکار است از بدهکار درخواست می کند که به جای پرداخت بدهی به خود او، مبلغ را به طلبکار او بدهد. در اینجا نوعی ضمانت رخ می دهد.

کفالت نیز زمانی رخ می دهد که فردی ضامن بدهکار می شود تا هر زمان که طلبکار خواست بدهکار را احضار کند، ضامن که در این قرارداد به او کفیل گفته می شود شخص بدهکار را حاضر نماید.

اما عقد ضمان یک قرارداد مستقل است که موضوع آن پرداخت بدهی فردی بدهکار توسط ضامن است و زیر مجموعه ضمان عقدی محسوب می شود.

 ویژگی های قرارداد ضمان

با عقد ضمان، ضامن در برابر طلبکار متعهد می شود.

ضمان به معنای به عهده گرفتن است. یعنی که ضامن بدهی را از عهده بدهکار برداشته و خود متعهد به پرداخت آن می شود. البته این یک پیشنهاد از طرف ضامن است و طلبکار می تواند آن را بپذیرد یا نپذیرد. در صورت پذیرش طلبکار این قرارداد منعقد می شود. بعد از انعقاد این قرارداد، دینی که قبلا به عهده بدهکار بوده اکنون به عهده ضامن قرار می گیرد. ضمنا اثر این قرارداد صرفا قرار گرفتن یک دین به عهده ضامن است و برخلاف قرارداد خرید و فروش، مالی در این قرارداد منتقل نمی شود و صحبتی از یک مال در تنظیم قرارداد ضمان وجود ندارد.

وجود یک بدهی برای تنظیم قرارداد ضمان ضروری است

تنها در صورت وجود یک بدهی بر عهده بدهکار می توان تنظیم قرارداد ضمان را انجام داد. بنابراین تا وقتی که دین یا بدهی وجود نداشته باشد قرارداد ضمان نیز از معنا تهی است. اما ممکن است که بدهی در زمان حاضر به عهده بدهکار نباشد و سبب بدهی برای بدهکار پیش آمده باشد. به عنوان مثال، بعد از ازدواج و با جاری شدن صیغه نکاح دائم، پرداخت نفقه بر عهده مرد قرار می گیرد و این وظیفه برای حال و آینده و برای هر زمانی وجود دارد. دین مربوط به نفقه زمان آینده به دلیل اینکه هنوز این زمان فرا نرسیده است به عهده مرد مستقر نشده است. اما پرداخت نفقه آینده نیز به عهده مرد است و می توان این دین را نیز ضمانت کرد.

تنها پذیرش پیشنهاد ضمانت توسط طلبکار برای عقد قرارداد کافی است

در تنظیم قرارداد ضمان بدهکار هیچ نقشی ندارد و رضایت او برای بسته شدن این قرارداد ضروری نیست. تنها دادن پیشنهاد ضمانت از سوی ضامن و پذیرفتن آن توسط طلبکار برای ثبت این قرارداد کفایت می کند و هیچ تشریفات دیگری نیاز نیست.

ضامن و طلبکار نمی توانند هر زمان که خواستند قرارداد را به هم بزنند

دو طرف قرارداد ضمان اختیار بر هم زدن قرارداد را در هر زمان که خواستند ندارند. تنها در مواردی که قانون مشخص کرده که دو طرف حق فسخ قرارداد را دارند می توانند عقد را به هم زد. در ادامه مواردی که فسخ قرارداد ضمان مجاز شمرده شود را توضیح می دهیم.

  • مطابق قانون نیازی نیست که حتما شخص ضامن از توان مالی بالا برخوردار باشد. اما اگر توانایی او به حدی نباشد که بتواند بدهی بدهکار را بپردازد و طلبکار نیز در هنگام انعقاد قرارداد از این موضوع بی خبر باشد و بعد از بستن قرارداد از آن مطلع شود می تواند این قرارداد را فسخ کند. دلیل آن نیز این است که قرارداد به این هدف بسته می شود که طلبکار راحت تر به پول خود برسد. در حالی که نداشتن توان مالی ضامن باعث می شود طلبکار به طلب خود نرسد. بنابراین طلبکار در این حالت می تواند قرارداد ضمان را فسخ کند.
  • همانطور که ذکر شد یکی از شرایط تنظیم قرارداد ضمان این است که یک بدهی ایجاد شده باشد. بنابراین اگر این بدهی از بین برود به خودی خود قرارداد ضمان نیز بی اعتبار می شود. به عنوان مثال یک نفر یک واحد مسکونی را از شخصی خریداری می کند و به موجب آن پانصد میلیون تومان به فروشنده بدهکار می شود. در این صورت ضامن می تواند این بدهی را به عهده بگیرد. حال اگر فروشنده و خریدار طی شرایطی برای یکی از طرفین یا هردو حق فسخ تعیین کرده باشند، در صورت به هم خوردن قرارداد، قرارداد ضمان نیز به خودی خود از بین می رود.
  • حالت دیگری نیز وجود دارد و آن نیز این است که در هنگام تنظیم قرارداد ضمان ، برای طرفین یا یکی از آنها حق فسخ تعیین شود. در این صورت نیز امکان فسخ قرارداد ضمان وجود دارد.

اثرات تنظیم قرارداد ضمان

همانطور که گفته شد اثر تنظیم قرارداد ضمان انتقال بدهی از بدهکار به ضامن است. پس طلبکار برای گرفتن طلب خود تنها می تواند به ضامن مراجعه کند. این مورد تنها اثر اصلی قرارداد ضمان است و اثرات دیگر را می توان به صورت توافقی در قرارداد ذکر کرد. اثرات تنظیم قرارداد ضمان می تواند به اشکال دیگری نیز وجود داشته باشد. به عنوان مثال ضامن و طلبکار می توانند توافق کنند کنند که ضمانت، وثیقه پرداخت بدهی باشد. معنی آن این است که بدهکار با تنظیم قرارداد ضمان از دین خود بری نمی شود و همچنان دین بر عهده اوست. ولی ضامن در کنار او مسئولیت پرداخت بدهی را بر عهده می گیرد.

اگر بدهکار نتواند بدهی خود را پرداخت کند، طلبکار می تواند برای گرفتن دین خود به ضامن مراجعه کند. در این حالت، ضامن و بدهکار در طول یکدیگر زیر دین هستند و خود بدهکار برای ادای دین اولویت دارد. به این نوع ضمان، ضمان وثیقه ای گفته می شود. قراردادهایی که در بانک ها برای پرداخت وام به افراد بسته می شود از این نوع است. خود گیرنده وام مسئول پرداخت اقساط وام است و در صورت عدم توانایی او برای پرداخت بدهی، بانک به ضامن مراجعه کرده و از او دین خود را طلب می کند.

نوع دیگری از اثراتی که در قرارداد ضمان می تواند وجود داشته باشد، در ضمان تضامنی دیده می شود. طرفین قرارداد ضمان می توانند توافق کنند که بدهکار و ضامن در عرض یکدیگر و به طور همزمان مسئول پرداخت بدهی باشند. در این صورت طلبکار می توانند به هر یک از دو طرف ضامن و بدهکار برای دریافت طلب خود مراجعه کند. در این حالت هیچ ترتیبی برای مراجعه به این دو فرد وجود ندارد و حتی طلبکار می تواند بخشی از طلب خود را از بدهکار و بخشی را از ضامن دریافت کند. این نوع ضمانت بیشترین تضمین را برای طلبکار فراهم می کند و در این صورت طلبکار برای دریافت طلب خود اطمینان بیشتری خواهد داشت.

رابطه بین ضامن و بدهکار اصلی در تنظیم قرارداد ضمان

بعد از پرداخت طلب توسط ضامن، شخص ضامن می تواند برای بازپس گیری آنچه پرداخت کرده به بدهکار اصلی مراجعه کند. البته به شرطی ضامن می تواند برای گرفتن این مبلغ ادعا داشته باشد که ضمانت را با اجازه بدهکار انجام داده باشد و قصد پرداخت رایگان بدهی را نداشته باشد.

اگر مبلغی که ضامن به طلبکار پرداخته بیشتر یا کمتر از مقدار بدهی بوده باشد، در هر صورت ضامن تنها می تواند به اندازه مبلغ بدهی از بدهکار اصلی طلب کند نه بیشتر و نه کمتر. البته اگر بخواهد می تواند کمتر از مبلغ بدهی از بدهکار طلب کند ولی امکان گرفتن مبلغ بیشتر وجود ندارد مگر اینکه خود بدهکار آن را بپذیرد.

اگر بدهی بدهکار به طلبکار مدت دار باشد ولی قرارداد ضمان بدون مدت بسته شود، ضامن باید به محض فرا رسیدن موعد پرداخت بدهی، دین خود را به طلبکار بپردازد. بعد از آن می تواند برای دریافت مبلغ به بدهکار اصلی مراجعه کند.

حالت برعکس آن نیز می تواند برقرار باشد. یعنی دین بدهکار به طلبکار مدت دار نباشد ولی قرارداد ضمان دارای مدت بسته شده باشد. در این صورت ضامن می تواند تا رسیدن موعد مقرر شده در قرارداد ضمان برای پرداخت بدهی صبر کند و بعد از آن برای دریافت مبلغ پرداخته شده به بدهکار اصلی رجوع کند.

نتیجه گیری

در تنظیم قرارداد ضمان باید دقت زیادی به خرج دهید زیرا این قرارداد از این جهت که بدهی را به ضامن منتقل می کند از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. برای مطالعه بیشتر درباره نحوه تنظیم قرارداد ضمان و دیگر قراردادها می توانید از اپلیکیشن شهرداد استفاده کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا