چک برگشتی

قانون جدید صدور چک

در قانون جدید صدور چک، چک باید از طریق سامانه صیاد صادر شوید. پس از برگشت زدن چک­های صیادی، می­توان از دادگاه صدور اجرائیه تقاضا کرد.

چک سندی است که نقش بسیار مهمی در تعاملات و روابط افراد جامعه ایفا می­کند. بسیار دیده شده که در مراحل مختلف تنظیم، صدور، وصول و اجرای چک، اختلافاتی متعددی بین طرفین چک رخ می­دهد که نه تنها سبب برهم خوردن روابط بین آن ها می­ گردد بلکه سبب ثبت پرونده­ های بیشتری در مراجع قضایی نیز می­شود.

بی­ اطلاعتی از نکات مربوط به تنظیم چک و سهل­ انگاری در این خصوص، صادرکننده و دارنده را با عواقبی مواجه می­سازد که در زمان صدور چک، هرگز به آن نیندیشیده بودند. اصلاح قانون مربوط به چک در سال 1397، ضوابط جدیدی را بر چک­ها حاکم نموده است که آگاهی از آن­ها برای تمام کسانی که با چک سر و کار دارند، ضروری است.

قانون جدید صدور چک

در 13 آبان ماه سال 1397، قانون جدید به تصوی مجلس و تأیید شورای نگهبان رسید که آغازگر تحولات مهمی در ارتباط با چک بود.

قانون اصلاح قانون صدور چک مصوب 13/8/1397، با اصلاح برخی از مواد قانون صدور چک قبلی و هم چنین الحاق مواد جدید به آن، مفاهیم جدید را وارد قانون صدور چک نمود.

در حال حاضر، علاوه بر آن بخش که قانون تجارت که به چک اختصاص یافته ، قانون صدور چک با اصلاحات 1397، بر این سند تجاری حاکم است. در ادامه مفاد قانون صدور چک به همراه اصلاحات اخیرالتصویب را در خصوص چک­های برگشتی مورد بررسی قرار می­دهیم.

چک برگشتی چیست؟

منظور از چک برگشتی، چکی است که معادل وجه مندرج در آن در حساب صادرکننده و سایر مسئولان چک، اعتبار وجود داشته باشد.

یعنی دارنده چک در صورت مراجعه به بانک بتواند معادل رقم نوشته شده در چک، از حساب صادرکننده و سایر مسئولان پول برداشت کند.

چنان چه صادرکننده چک در تاریخ صدور چک، به میزان مبلغ چک، در حساب بانکی خود وجه نقد نداشته باشد، چک وی برگشت می­خورد. چنین چکی، به اصطلاح چک بلامحل نامیده می­شود.

چک برگشتی مطابق قانون جدید صدور چک

در قانون جدید صدور چک، یعنی همان قانون صدور چک قبلی با اصلاحات 1397، در خصوص چک­های برگشتی مقررات جدید وضع شده است.

احکام مربوط به گواهی عدم پرداخت، اطلاع غیرقابل پرداخت­ بودن چک به صورت برخط به تمام بانک­ها، رفع سوء اثر از چک، صدور دسته چک، چک موردی، دریافت دسته چک به صورت متقلبانه، تسویه چک و صدور اجرائیه در دادگاه مهم­ترین مواردی است که در مورد چک­ها باید به آن توجه نمود. در ادامه جزئیات این موارد مورد بررسی قرار می­گیرد.

چک صیادی و چک غیرصیادی

قانون جدید صدور چک، سبب پیدایش نوع جدید از چک­ها در نظام بانکی و حقوقی ما شد که به چک­های صیادی شهرت یافتند.

چک­های صیادی براساس ضوابط قانون جدید صدور چک، منتشر می­شوند. با تصویب این قانون مقرر شد که بانک مرکزی سامانه­ ای به نام سامانه صدور یکپارچه­ی دسته چک راه اندازی نماید تا از این تاریخ به بعد، چک­ها از طریق این سامانه منتشر شوند.

بر روی هر یک از این چک­ها، یک کد 16 رقمی نیز درج می­شود که شناسه یکتا نامیده می­شود. بنابراین چک­هایی که بدین طریق صادر می­شوند، چک­های صیادی نامیده می­شوند و چک­هایی که به روش قدیمی و توسط صادرکنندگان از طریق دسته چک صادر شده و فاقد شناسه یکتا هستند، چک­های معمولی می­باشند.

چک­های معمولی مشمول از نظر قانونی، کماکان مشمول قانون قبلی هستند اما احکام قانون جدید در مورد چک­های صیادی لازم­الرعایه می­باشد.

گواهی عدم پرداخت برای چک برگشتی در قانون جدید صدور چک

چنان­چه دارنده چک، در تاریخ مندرج در آن جهت نقدکردن چک به بانک مراجعه کند اما حساب صادرکننده خالی باشد، باید چک را برگشت بزند.

برای این کار بانک­ها، گواهی­ ای موسوم به گواهی عدم پرداخت صادر و در اختیار دارنده قرار می­دهند. مطابق قانون جدید، بانک با درخواست دارنده، موظف است علاوه بر صدور گواهی عدم پرداخت، غیرقابل پرداخت­بودن چک را در سامانه یکپارچه­ بانک مرکزی نیز ثبت نماید.

این سامانه، یک کد رهگیری در اختیار بانک قرار می­دهد که در گواهی عدم پرداخت درج می­گردد.

ثبت اطلاعات چک­های برگشتی صیادی در سامانه بانک مرکزی

از جمله تمهیدات بانک مرکزی برای اصلاح مقررات حاکم بر چک و تحقق شفاف سازی در این زمینه، راه­ اندازی سامانه یکپارچه بانک مرکزی می­باشد.

در این سامانه اطلاعات مربوط به چک­های برگشتی ثبت و ضبط و در اختیار تمام بانک­ها و مؤسسات اعتباری قرار می­گیرد. در صورتی که حساب صادرکننده چک خالی باشد یا برای پرداخت کل مبلغ چک کفایت نکند، مراتب امر در سامانه بانک مرکزی ثبت شده و به اطلاع کلیه بانک ها می­رسد.

گردش اطلاعات چک­های برگشتی میان بانک­ها، آن­ها را ملزم می­کند که برای جلوگیری از سوء­استفاده­ های احتمالی و نیز حفظ حقوق دارنده، اقداماتی را پیش گیرند.

اقدامات بانک­ها در خصوص چک­های برگشتی طبق قانون جدید صدور چک

در قانون جدید صدور چک، برای صادر کننده چک بلامحل، ممنوعیت­ های در نظر گرفته شده است.

24 ساعت پس از این اینکه اطلاعات مربوط به چک­های برگشتی وارد سامانه بانک مرکزی شد، تمام بانک­ها و مؤسسات اعتباری، باید این محدودیت­ها را اعمال کنند.

نکته قابل توجه آن است که اگر چک به نمایندگی صادر شده باشد، این ضمانت اجرا هم شامل صادرکننده می­شود و هم نماینده.
البته نماینده برای رفع محدودیت از خود، می­تواند ثابت کند که نقشی در برگشت خوردن چک نداشته و این امر به دلیل اقدامات خود صاحب حساب بوده است. در این صورت خطری نماینده را تهدید نخواهد کرد و تنها صاحب حساب، مسئولیت خواهد داشت. محدودیت­های ذیل از این قرار است:

الف- ممنوعیت افتتاح حساب و صدور کارت بانکی جدید.

ب- مسدودکردن تمام حساب­ها و کارت­های بانکی صادرکننده به میزان کسری مبلغ چک.

ج- ممنوعیت در پرداخت تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت­نامه.

د- ممنوعیت گشایش اعتبار اسنادی.

رفع سوء اثر از چک­های برگشتی طبق قانون جدید صدور چک

پس از اینکه حساب­های صاحب حساب چک برگشتی توسط بانک­ها مسدود شد، وی می­تواند با اقداماتی، از چک صادره رفع سوء اثر نماید.

منظور از رفع سوء اثر این است که محدودیت­های گفته­ شده در قسمت قبلی مبنی بر مسدودی حساب­ها، عدم صدور کارت بانکی جدید و … از میان برداشته می­ شود.

بدین منظور صاحب حساب موظف است کسری مبلغ چک را به حساب بانکی خود واریز کند. دادن لاشه چک به بانک، جلب رضایت دارنده چک، ارائه حکم دادگاه مبنی بر برائه ذمه، ارائه ­نامه از مراجع قضایی یا ثبتی مبنی بر اتمام عملیات اجرایی چک از موارد دیگری است که سبب رفع مسئولیت از صاحب حساب می­گردد.

هم چنین اگر از صدور گواهی عدم پرداخت، سه سال بگذرد و از سوی دارنده چک، دعوای حقوقی یا کیفری علیه صادرکننده مطرح نشود، از چک رفع سوء اثر شده و صادرکننده قادر به استفاده از حساب­ها و کارت­های بانکی خود خواهد بود.

صدور دسته چک طبق قانون جدید صدور چک

همان طور که در ابتدای بحث گفتیم، بانک مرکزی سامانه ­ای به نام سامانه صدور یکپارچه دسته چک راه ­اندازی نموده است که از سال 97 به بعد، صدور دسته چک تنها از طریق آن امکان پذیر­می باشد.

پیش از تصویب قانون جدید صدور چک، متقاضیان دسته چک به بانک مراجعه و دسته چک دریافت می­کردند.

اما پس از تصویب قانون جدید چک، باید این کار را از طریق سامانه صیاد بانک مرکزی انجام دهند. بدین منظور، متقاضی ابتدا باید اطلاعات خود را در سامانه صیاد وارد کند تا از سامانه نظام هویت­ سنجی الکترونیکی بانکی، استعلامات لازم در خصوص درستی اطلاعات صورت بگیرد.

پس از آن باید وضعیت اعتباری فرد مورد سنجش قرار می­گیرد تا بانک مربوطه، نسبت به سوابق اعتباری وی از جمله میزان گردش حساب، چک­های صادره، چک­های برگشتی و … اطمینان حاصل نماید. در صورتی که هیچ مانع قانونی وجود نداشته باشد، برای فرد مورد نظر، دسته چک صادر می­شود.

استعلام وضعیت اعتباری چک طبق قانون جدید صدور چک

اگر برای قراردادی یا تعهدی باید از طرف مقابل خود چک صیادی بگیرید، می­توانید با شناسه 16 رقمی چک، در مورد وضعیت طرف مقابل خود اطلاعات لازم را کسب و پس از اطمینان از خوش­حسابی او، چک را از وی دریافت نمایید هم­اکنون به دو روش می­توان این کار را انجام داد:

  • در روش اول، اشخاص با ارسال کد 16 رقمی چک یا همان شناسه یکتا به شماره 701701 می­توانند از تعداد و وضعیت چک­های برگشتی صادرکننده مطلع شوند. هزینه استعلام از طریق  پیامک 350 تومان بوده و هم اکنون، در یک روز تنها  استعلام 4 چک امکان­پذیر است.
  • روش دوم مراجعه به پایگاه اینترنتی بانک مرکزی و وارد­کردن کد رهگیری در سامانه صیاد است.

وضعیت صادرکننده چک برگشتی براساس قانون جدید صدور چک

با استعلام چک­های برگشتی از طریق پیامک یا سامانه صیاد، دارنده می­تواند در مورد سوابق صادرکننده چک اطلاعات لازم را به دست آورد. براساس این استعلام، صادرکنندگان در 5 گروه تقسیم بندی شده ­اند که هر گروه با یک رنگ علامت­گذاری شده است.

وضعیت سفید، بهترین حالت و وضعیت قرمز نشانگر حالت وخیم برای صادرکننده است. وضعیت صادرکننده به طور خلاصه چنین نمایش داده می­شود:

  • وضعیت سفید: نداشتن هیچ چک برگشتی یا رفع سوء اثر از چک­های برگشتی
  • وضعیت زرد: دارای یک چک برگشتی یا حداکثر 5 میلیون تومان تعهد برگشتی
  • وضعیت نارنجی:‌   دارای 2 تا 4 چک برگشتی یا حداکثر 20 میلیون تومان تعهد برگشتی
  • وضعیت قهوه ای: 5 پنج تا 10 فقره چک برگشتی یا حداکثر 50 میلیون تومان تعهد برگشتی
  • وضعیت قرمز: بیش از 10 چک برگشتی یا بیش از مبلغ 50 میلیون تومان تعهد برگشتی

صدور اجرائیه برای چک­های برگشتی صیادی

از جمله مهم­ترین تغییراتی که در قانون جدید صدور چک برای وصول چک­های صیادی پیش بینی شده است، امکان اجرای مستقیم چک­ها می­باشد.

در مورد چک­هایی که براساس ضوابط قانون جدید صادر می­شوند، این تمهید در نظر گرفته شده است که دارنده پس از برگشت زدن چک و دریافت گواهی عدم پرداخت، به مرجع صالح قضایی مراجعه و وجه آن را به اجرا بگذارد.

مطابق قانون قبلی، برای وصول وجه چک، دارنده می­بایست با تقدیم دادخواست به دادگاه یا شورای حل اختلاف، تقاضای مطالبه وجه چک می­نمود.

پس از تشکیل جلسه دادرسی و صدور رأی به محکومیت صادرکننده، دارنده می توانست با تقاضای صدور اجرائیه، رأی را به اجرا بگذارد. قانون جدید برای تسهیل کار، مرحله تشکیل جلسه و صدور رأی را از میان برداشته است.

در حال حاضر دارنده با استناد به گواهی عدم پرداخت، می­تواند از دادگاه بخواهد که به میزان وجه چک و حق­ الوکاله وکیل براساس تعرفه قانونی، اجرائیه صادر کند، سپس به قسمت اجرا رفته و عملیاتی اجرایی را تعقیب نماید.

شرایط صدور اجرائیه برای چک­های برگشتی صیادی

همان­طور که گفتیم در قانون جدید صدور چک برای چک­های صیادی که برگشت خورده باشند، مراجعه به دادگاه و صدور اجرائیه در نظر گرفته شده است.

چک­های قبلی، تابع قانون قبلی چک بوده و باید کلیه روند دادرسی از جمله تقدیم دادخواست، تشکیل جلسه دادرسی و صدور رأی در مورد آن­ها رعایت شود.

البته برای صدور اجرائیه در خصوص چک­های صیادی، شرایطی باید رعایت شود. اگر در چک، شرطی درج شده باشد یا اینکه چک تضمینی باشد نمی­توان درخواست اجرائیه نمود.

منظور از چک تضمینی، چکی است که جهت تضمین یک قرارداد یا تعهد صادر شده باشد. هم چنین اگر به دلیل مفقودی، سرقت، کلاهبرداری و یا یکی دیگر از جرایم در مورد چک، صادرکننده دستور عدم پرداخت به بانک داده باشد، دیگر نمی­توان برای آن به طور مستقیم اجرائیه گرفت.

در این صورت ابتدا باید تکلیف ادعای صادرکننده در مراجع قضایی مشخص شود.

با مراجعه به دادگاه­ها یا شوراهای حل اختلاف می­توانید به حجم انبوه پرونده­های چک پی ببرید. اگر چه ممکن است مسائل مربوط به چک، سهل و آسان به نظر برسد، در عمل به پیچیدگی ­های بسیاری مواجه می­شود.

به همین دلیل اگر رابطه ­ای کاری قرار دارید یا به دلیل دیگری چکی به شما واگذار شده است و قصد وصول آن را دارید، پیش از هر چیز با وکلای مجرب دادگستری مشورت نمایید. برای کسب اطلاعات بیشتر، مطالب دیگر ما را در مورد چک در اپلیکیشن حقوقی شهرداد دنبال کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا