قوانین و مقررات

قانون ارث در ایران

طبقات ارث بری

قانون ارث، براساس نظریه وکلا بحث ارثیه و تقسیم ارث، بسیار پیچیده‌ است که اصول واستثناعات خاصی دارد و باید هر مسئله ارث بطور موردی بررسی شود چراکه فرزندان و بازماندگان هر فرد فوت شده متفاوت از دیگری است و جنسیت افراد و نسبت آنها با متوفی باعث تغییر میزان سهم ارث می‌شود.

 با توجه به اینکه سوالات زیادی در ارتباط با ارث مطرح می‌شود در این یادداشت قاعده کلی که با آن سهم ارث سایرین سنجیده می‌شود را مختصرا بررسی می‌کنیم.

ارث یکی از رایج‌ترین حقوقی است که پس از فوت افراد به ورثه او تعلق می‌گیرد. بر اساس قانون چند دسته می‌توانند از ارث فرد متوفی استفاده کنند و آن‌ها به طبقات مختلف سببی و نسبی تقسیم می‌شوند.

طبقه اول: پدر، مادر، فرزندان، نوادگان و فرزندان آن‌ها؛

 طبقه دوم: پدربزرگ، مادربزرگ، برادر و خواهر و فرزندان آن‌ها؛ 

طبقه سوم: عمه، عمو، خاله، دایی و فرزندان آن‌ها. 

البته اگر طبقه اول وجود داشته باشد، طبقات دوم و سوم ارثی نخواهند برد.

اگر پدر یا مادری فوت کند و غیر از فرزندان، وارث دیگری در طبقه اول ارث نداشته باشد، اگر همه دختر باشند یا همه پسر باشند، تمام اموال بین آن‌ها به طور مساوی تقسیم می‌شود.

اما به این ارث بر اساس قانون میزان مشخصی مالیات هم می‌خورد؛ وارثان باید فهرستی از اموال منقول و غیرمنقول باقی‌مانده تهیه کنند، سپس یکی از وراث باید به اداره دارایی مراجعه کند تا تکلیف مالیات بر ارث مشخص شود و میزان مالیات بر ارث در خصوص اموال غیر منقول 5 درصد و اموال منقول 2 درصد است.

شما میتوانید در سایت حقوقی شهرداد، به طور مفصل درباره قانون تقسیم ارث و انحصار وراثت آشنا شوید.

تعریف ارث چیست؟

تعریف ارث به لحاظ عرفی و قانونی، یعنی مالی که پس از فوت یک شخص (مورث) به بازماندگان وی تعلق می گیرد. اما معنای حقوقی ارث چیست؟

در مفاهیم حقوقی، تعریف ارث یعنی انتقال قهری حقوق و دارایی متوفی به ورثه او و این تعریف به تعریف ترکه نیز نزدیک است. نکته مهمی که در خصوص تعریف ارث در قانون وجود دارد این است که تقسیم ارث تنها پس از ادای حقوق و دیونی که بر عهده میت است امکان پذیر می باشد.

بنابراین ابتدا بایستی هزینه های کفن و دفن میت، بدهی های مالی او و وصیت او انجام شود و سپس نوبت به تقسیم ارث برسد.

باید یادآور شد که وارثان متوفی بعد از گرفتن گواهی انحصار وراثت میتوانند آن ماترک را بین خود تقسیم کنند و به این ماترک که به وراث میرسد ارث می گویند.

بر اساس ماده 867 قانون مدنی، قانون مرتبط به ارث به موت حقیقی یا به موت فرضی مورث تحقق پیدا می کند.

ترکه چیست ؟

تعریف ارث به معنای ترکه بسیار نزدیک است. ترکه عبارت است از کلیه اموال و حقوق مالی که پس از پرداخت شدن دیون و تعهدات شخص متوفی، به بازماندگان یا وارثان شخص تعلق می گیرد.

گواهی مالیات بر ارث در قانون ارث

گواهی مالیات بر ارث در مورد متوفایان قبل و بعد از سال 1395، شرایط متفاوتی دارد.

دریافت گواهی انحصار وراثت لازمه اظهارنامه مالیات بر ارث:

تکلیف دیگری که برای وراث در نظر گرفته شده، مراجعه به اداره مالیات است. تا پیش از اجرایی ­شدن قانون مالیات جدید (اول فروردین 1395)، وراث مکلف بودند با مراجعه به اداره مالیات، اظهارنامه مالیات بر ارث خود را به اداره مالیات داده و گواهی تسلیم اظهارنامه دریافت کنند.

برای اخذ گواهی انحصار وراثت، انجام این کار الزامی بود و وراث حتماً مکلف به ارائه گواهی تسلیم اظهارنامه به شورای حل اختلاف بودند.

اما با تصویب قانون مالیات 1394، دیگر نیازی به ارائه این گواهی نیست. یعنی وراث بدون مراجعه به اداره مالیات هم می­توانند برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اقدام کنند. البته باید در نظر داشت تکلیف به پرداخت مالیات بر ارث موضوع دیگری است که هم چنان وراث مکلف به انجام آن هستند.

گواهی دریافت مالیات بر ارث برای متوفایان :

این گواهی تنها برای آن دسته از افرادی که پیش از سال 1395 فوت کرده ­اند، لازم است. تا پیش از اصلاح قانون امور مالیاتی در سال 94، برای درخواست گواهی انحصار وراثت وراث می­بایست، ابتدا به اداره امور مالیاتی مراجعه می­کردند و «اظهارنامه مالیات بر ارث» را تقدیم اداره مالیات می­ نمودند.

پس از آن اداره مالیات گواهی­ موسوم به «گواهی تنظیم اظهارنامه» به ورثه می داد که با استفاده از آن می ­توانستند برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اقدام کنند. هم اکنون این رویه در خصوص کسانی که پیش از سال 1395 از دنیا رفته­ اند اما هنوز برای آنان گواهی انحصار وراثت توسط ورثه اخذ نشده است، رعایت می­شود.

دریافت گواهی مالیات بر ارث برای متوفایان براساس قانون مالیات:

در سال 1394، قانون امور مالیاتی اصلاح و در مورد گواهی مالیات بر ارث احکام جدیدی مقرر شد. در حال حاضر، در مورد کسانی که پس از سال 1395 فوت شده ­اند، ارائه­ اظهارنامه مالیات بر ارث به اداره مالیات الزامی نیست. ورثه­ این افراد می­ تواند بدون مراجعه به اداره مالیات، به شورای حل اختلاف مراجعه و تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند.

موانع تحقق ارث بری در قانون ارث:

افراد زیادی سوال می کنند که ارث به چه کسانی هرگز تعلق نمی‌گیرد ؟ موانع تحقق ارث کدام هستند؟ آیا می شود کسی را از ارث محروم کرد ؟

بطور طبیعی کسی که در طبقات ارث بوده و شرایط وراثت را داشته باشد از متوفی ارث خواهد برد. اما با وجود موانع تحقق ارث، می توان وارث و یا وراث را از ارث محرم کرد.

موانع تحقق ارث یعنی اموری که وجود و اثبات هر یک از آنها به رغم وجود شرایط ارث بری می تواند مانع از ارث بری فرد گردد. موانع تحقق ارث در قانون ارث ایران به شرح ذیل می باشند:

قتل: منظور از قتل، کشتن عمدی کسی به ناحق است. و این نوع قتل که قتل عمدی شناخته می شود باعث محرومیت قاتل از ارث خواهد شد.

کفر: طبق قوانین اسلامی و به استناد ماده‌ی ۸۸۱ مکرر ق.م، کافر از مسلمان ارث نمی برد. بنابراین اگر متوفی مسلمان باشد، هر یک از ورثه که کافر باشند از او ارث نمی‌برند.

البته در اینجا ذکر این مورد هم خالی از لطف نیست که برعکس حالت فوق مسلمان از کافر ارث می برد. بنابراین اگر متوفی موجود در حاکمیت ایران کافر باشد، در صورتیکه در جمع وراث او، فرد مسلمانی وجود داشته باشد، آن فرد مسلمان فقط وارث شناخته شده و مانع ارث بردن سایر وراث که کافر هستند میشود.

زنا: در قوانین اسلامی و به استناد ماده‌ی ۸۸۴ ق.م، طفل متولد از زنا، از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی‌برد همچنین پدر و مادر و نزدیکان او نیز از فرد زنا زاده ارث نمی برند. علت این حکم آنست که، به استناد ماده ۱۱۶۷ ق.م طفل متولد از زنا، تعلقی به زانی ندارد. یعنی بین آنها رابطه‌ خویشاوندی نسبی به ‌وجود نمی‌آید و نبودن توارث، بین زانی و فرزند ناشی از زنا، یکی از نتایج فقدان رابطه خویشاوندی مشروع خواهد شد.

لعان: لعان در لغت به معنی لعنت کردن، و در اصطلاح به معنی اظهار لعن و نفرت بین زوجین با صیغه‌ مخصوص است.در مورد لعان، شوهر به همسر خود نسبت زنا داده و یا فرزندی را که شرعاً به او تعلق دارد را انکار می کند.

مطابق با احکام و قانون ارث در ایران و به استناد ماده‌ی ۸۸۲ ق.م، بعد از لعان، رابطه‌ زوجیت منحل و زن و شوهر که بر هم حرام می‌ شوند. همچنین از یکدیگر ارث نمی‌برند. به علاوه فرزندی که به سبب انکار او لعان واقع شده است، از پدر ارث نبرده و پدر نیز از او ارث نمی‌برد.

بنابراین بطور خلاصه، اگر مردی با همسرش برای نفی فرزند از خود، ملاعنه (لعان) کند، زن و شوهر از یکدیگر و نیز مرد از فرزند مورد لعان و بالعکس، ارث نمی ‌برند.

آیا پدر می تواند فرزندان خود را بعد از مرگ از ارث محروم کند؟

مطابق قانون مدنی ایران، قانون ارث قوانین امری هستند و قانونگذار آنها را به دقت پیش بینی کرده است. بنابراین هیچکس نمی تواند بعد از فوت خود دیگری را از ارث محروم کند. بنابراین اینکه می شنویم پدری فرزندان خود را از ارث محرم کرده، پذیرفتنی نیست.

نحوه محاسبه سهم ارث در قانون ارث چگونه است؟

یکی از پیچیده ترین موضوعاتی که در قانون ارث در ایران مورد بررسی قرار گرفته است، نحوه محاسبه سهم ارث است. چرا که نحوه تقسیم ارث با استفاده از قواعد و احکامی خاص انجام می شود که بسیار دقیق و مهم هستند.

برای یادگیری نحوه محاسبه سهم ارث ابتدا باید با طبقات ارث آشنا بود. بر اساس قانون مدنی وارثان شخص متوفی را بر حسب نزدیک بودن به شخص متوفی می توان در سه طبقه تقسیم بندی کرد. در صورتی که در هر یک از این طبقات شخصی برای گرفتن ارث وجود داشته باشد، ارث به وی می رسد و نوبت به اشخاصی که در طبقه بعدی هستند نمی رسد. برای آشنایی با طبقات ارث ادامه مطلب را مطالعه کنید.

طبقات ارث در ایران براساس قانون ارث

اسباب و موجبات تقسیم ارث دو چیز است:

  1. نسبی
  2. سببی

نسب عبارت است از: ارتباط و اتصال فردی به دیگری بر اساس ولادت شرعی. اشخاصی که به موجب نَسَب ارث می ‌برند سه طبقه اند و هر طبقه دو درجه دارد.

وارثان نسبی میت به ترتیب اولویت و تقدم یا به عبارتی طبقات ارث عبارتند از :

طبقه اول ارث: پدر، مادر، فرزند و نوه در صورت نبودن فرزند. به عبارتی درصورتی که میت فرزندی نداشته باشد، نوه در کنار پدر و مادر متوفی ارث می‌برد.

نسب درجه اول:پدر، مادر و فرزندان

نسب درجه دوم:اولاد اولاد یا نوه های میت.

طبقه دوم ارث:براساس قانون ارث، پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری رو به بالا و به عبارتی اجداد. برادر و خواهر پدری یا مادری و یا پدری و مادری و فرزندان آنان.

به این نکته توجه داشته باشید که در طبقه دوم ارث، وارث نزدیک، مانع ارث بردن وارث دور می‌شود.

درجه اول:پدر بزرگ و مادر بزرگ، خواهر و برادر

درجه دوم:فرزندان خواهر و برادر، پدر‌ ها و مادرهای پدربزرگ‌ ها و مادربزرگ ‌ها

طبقه سوم ارث: براساس قانون ارث، عمو، عمه، دایی و خاله و فرزندان آنان در صورت نبودن ایشان، جز یک صورت که پسر عموی پدری و مادری با عموی پدری با هم باشند. در این فرض، عموزاده بر عمو مقدم است.از جمله وارثان طبقه سوم ارث در صورت نبودن عمو، عمه، دایی و خاله میت و فرزندانشان، عمو، عمه، دایی و خاله پدر متوفی است.

از طبقۀ سوم در قرآن مجید به «اولوا الارحام» تعبیر شده است. در قرآن بر مقدار ارث این طبقه ارث تصریح نشده است، بر خلاف طبقات ارث اول و دوم که «فرض بر» هستند؛ بدین معنا که در قرآن کریم بر مقدار ارث آنان تصریح شده است.

درجه اول:عمو ها، عمه های، دایی ها، خاله ها

درجه دوم :اولاد افراد بالا

فراموش نکنید که در اولویت طبقات ارث، تا زمانی که یک نفر در هر طبقه موجود است، ارثی به سایر طبقات نمی رسد.

ارث بری به واسطه رابطه سببی در قانون ارث

سبب به دو گونه است:

  1. زوجیت
  2. ولاء

ارث زوجیت: ازدواج دائم باعث ارث بردن هر یک از زن و شوهر از یکدیگر می‌شود، اما این نوع ارث بری جزو طبقات ارث محسوب نمی شود. چرا؟ چون زن و شوهر با وجود همۀ وارثان نسبی و سببی با از هم ارث می ‌برند.به عبارتی زن و شوهر در کنار سایر وراث، ارث می‌برند و هیچ یک از وراث نمی ‌تواند مانع ارث بردن آن ‌ها شود.

ارث ولاء:ولاء به معنای پیوند و علقه میان دو نفر یا بیشتر، غیر از طریق زوجیت و نسب است.

ارث ولاء به سه قسمت تقسیم می شود:

  1. ولاء عتق
  2. ولاء ضمان جریره
  3. ولاء امامت

در نهایت توجه داشته باشید که پدر، مادر، پسر، دختر، زوج و زوجه، در صورتی مشمول موارد موانع تحقق ارث نباشند حتما ارث می برند. یعنی ممکن است سهم ارث آنها کمتر شود اما محروم از ارث نمی ‌شوند.

قوانین کلی تقسیم ارث براساس قانون اسلامی 

طبق قانون ارث در ایران، اگر متوفی زن داشته باشد، نخست سهم ارث زن به اندازه ی یک هشتم جدا می شود، سپس مابقی ارث میان فرزندان تقسیم می گردد و اگر میت فقط یک دختر یا یک پسر داشته باشد، همه ی ارث به فرزندان او می رسد. در این حالت اگر میت چند فرزند پسر و دختر داشته باشد، به پسرها دو برابر دخترها سهم الارث می رسد.

اگر در کنار فرزندان، پدر و مادر میت هم زنده باشند، سهم پدر و مادر متوفی یک ششم اموال است. حال اگر متوفی فقط یک دختر داشته باشد، سهم دختر وی هم نصف اموال است. سپس هر چقدر که از اموال باقی ماند میان وراث تقسیم می گردد. طبق ماده 909 از قانون ارث در ایران اگر میت به غیر از پدر و مادر، بجای یک دختر، چند دختر داشته باشد، دو سوم اموال به نسبت مساوی میان دختران تقسیم می شود.

فراموش نکنید که تا زمانی که متوفی فرزندی داشته باشد، نوه هایش سهم  الارثی ندارند. اما اگر میت فرزندی نداشته باشد، نوه های میت جزء طبقه اول حساب شده و جانشین فرزندان وی می شوند.

طبق ماده 911 قانون، سهم الارث نوادگان، طبق نسل آن ها می باشد و چنانچه نوه فرزند دختر باشد، سهم دختر به او رسیده و اگر فرزند پسر باشد، سهم الارث پسر به او می رسد.

نحوه محاسبه ارث طبقات سهم الارث براساس قانون ارث:

1)محاسبه سهم ارث پدر از متوفی :

اگر متوفی فرزند، خواهر و یا برادر داشته باشد سهم ارث پدر 1/6 (یک ششم) و اگر فرزند، خواهر و یا برادری نداشته باشد 1/3 (یک سوم) است.

2)محاسبه سهم الارث مادر از متوفی :سهم الارث مادر از متوفی همانند پدر است.

3)سهم ارث زن از شوهر :

اگر متوفی فرزند داشته باشد سهم ارث زن از شوهر 1/8 (یک هشتم ) خواهد بود. اگر متوفی فرزند نداشته باشد سهم ارث زن از شوهر  1/4 خواهد بود.

4)سهم ارث مرد از زن :

اگر متوفی فرزند داشته باشد سهم ارث مرد از زن 1/4 (یک چهارم) است. اگر متوفی فرزند نداشته باشد سهم ارث مرد از زن 1/2 (یک دوم ) یا به عبارتی نصف ماترک می باشد.

5)محاسبه سهم الارث دختر از متوفی :

اگر متوفی پسر نداشته باشد سهم ارث دختر از ماترک، 1/2 (نصف) واحد (یک دختر) و 2/3 متعدد خواهد بود.

6)سهم ارث خواهر :

محاسبه سهم ارث خواهر مشترک از پدر و مادر یا مشترک از پدر، در صورتی که برادر یا اجداد پدری نباشد 1/2 واحد (یک خواهر) و 2/3 متعدد خواهد بود.

7)سهم ارث برادر و خواهر :

سهم ارث برادر و خواهر مشترک از مادر در صورتی که متوفی اجداد مادری نداشته باشد، 1/6 واحد و 1/3 متعدد خواهد بود.

سوالات متداول در مورد تقسیم ارث طبقات

سهم طبقات ارث وقتی، متوفی پدر، مادر و یک فرزند پسر دارد ؟

سهم طبقات ارث وقتی که متوفی پدر، مادر و یک فرزند پسر دارد به این شکل خواهد بود که، به هر یک از پدر و مادر یک ششم و بقیه سهم الارث به پسر می رسد.

در این حالت اگر بجای یک پسر چند پسر موجود باشد، باقیمانده ماترک بطور مساوی بین پسر ها تقسیم می گردد.

سهم طبقات ارث وقتی، متوفی پدر، مادر و یک فرزند دختر دارد ؟

سهم طبقات ارث وقتی که متوفی پدر، مادر و یک فرزند دختر دارد به این شکل خواهد بود که، به هر یک از پدر و مادر یک ششم و بقیه سهم الارث به میزان دو سوم به دختر می رسد.

در این حالت اگر بجای یک دختر چند دختر وجود داشته باشد به هر دختر 2/3 (دو سوم) سهم می رسد.

محاسبه سهم ارث وقتی متوفی به غیر از پدر و مادر ، یک پسر و یک دختر هم دارد.

محاسبه سهم ارث وقتی متوفی به غیر از پدر و مادر ، یک پسر و یک دختر هم دارد به این شکل خواهد بود که پدر و مادر هر کدام یک ششم و بقیه به پسر و دختر تعلق دارد که پسرها دو برابر دختر ارث می برد.

تقسیم ارث متوفی که به غیر از پدر و مادر، شوهر و یک دختر هم دارد

تقسیم ارث متوفی که به غیر از پدر و ماد، یک زن و یک دختر هم دارد به این شکل خواهد بود که، هر یک از مادر و پدر ها یک ششم، دختر یک دوم و شوهر یک چهارم  سهم را خواهد داشت.

تقسیم ارث میتی که به غیر از پدر و مادر، زن و تعدادی دختر هم دارد.

تقسیم ارث میتی که به غیر از پدر و مادر، زن و تعدادی دختر هم دارد به این شکل خواهد بود که، سهم الارث مادر و پدر هر یک 4/24 و دختران 13/24 و زن 3/24 است.

محاسبه سهم الارث میتی که به غیر از پدر و مادر، شوهر و تعدادی دختر دارد.

تقسیم ارث میتی که به غیر از پدر و مادر، شوهر و تعدادی دختر هم دارد به این شکل خواهد بود که، سهم الارث پدر و مادر هر یک 2/12، دختران 5/12 و شوهر 3/12 است.

اگر در مورد قانون ارث بری  در ایران و نحوه محاسبه سهم ارث خود پرسشی دارید می توانید از طریق نصب اپلیکیشن شهرداد، از وکلای آنلاین ما، مشاوره حقوقی آنلاین دریافت نمایید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا