ازدواج موقت

صیغه موقت

“صیغه” یا “نکاح” موقت به نوعی از نکاح گفته می‌شود که قوانین خاصی دارد؛ از این نوع نکاح با عنوان صیغه موقت یا عقد موقت نیز یاد می‌شود. این نوع از ازدواج، شباهت‌های زیادی با نکاح دائمی دارد ولی در مبنا و اصول کلی، با ازدواج دائم بسیار متفاوت است. صیغه موقت، به دو صورت محضری و غیر محضری انجام می‌شود و مواردی مانند مهریه، ارث و فرزندان احتمالی در آن دخیل هستند. 

گفتنی است که نحوه جاری شدن صیغه موقت مانند نکاح دائمی با قرائت یک متن عربی انجام می‌شود؛ در مجموع، صیغه موقت، کم‌دردسرتر از نکاح دائمی است و به همین دلیل، بسیاری از مردم به این نوع از نکاح، گرایش بیشتری دارند. ما در این مقاله، قصد داریم که صیغه موقت و نکات تکمیلی مربوط به آن را به صورت خلاصه اما دقیق بررسی کنیم. 

صیغه موقت چیست؟

متعه، نکاح منقطع و صیغه موقت، نام‌هایی هستند که بر یک عمل واحد اشاره دارند. صیغه موقت، یک عقدنامه شرعی و قانونی است که در مذهب اسلام انجام می‌پذیرد.

نکته همین جاست که این عقدنامه، با رعایت نکاتی مانند مهریه مشخص، زمان معین و محدود میان زوج و زوجه اتفاق می‌افتد. برخلاف باور اشتباه جمعی از مردم که تصور می‌کنند صیغه موقت هیچ ضابطه و قانونی ندارد، باید بگوییم که صیغه موقت مانند نکاح دائمی، اصول و مقررات مخصوص به خود را دارد. 

ابعاد گوناگون صیغه موقت

همانطور که در بخش قبلی گفتیم، صیغه موقت نیز مانند نکاح دائمی، قوانین حساب‌شده و دقیقی دارد؛ این قوانین تا جایی مهم و حائز اهمیت هستند که در صورت تخلف یا به وجود آمدن مشکلی، کاملا از جهت قانونی قابل‌پیگیری هستند. در این بخش از مقاله، قصد داریم برخی از نکات مهم مربوط به صیغه موقت را بررسی و تبیین کنیم. 

گفتنی است که صیغه موقت معمولا به دو شیوه کلی محضری و غیر محضری انجام می‌شود؛ هر کدام از این روش‌ها، مزیت‌های مخصوص به خود را دارند. 

  • صیغه موقت محضری:

اگر زن و مرد برای قرائت صیغه عربی خود، به یک دفتر رسمی ازدواج بروند، دفتردار یک گواهی شامل اطلاعات زن و مرد برای تایید صیغه موقت آن‌ها ارائه خواهد کرد؛ علاوه بر این، این صیغه در یک دفتر رسمی، ثبت خواهد شد و در صورت به وجود آمدن مشکلات یا اتفاقات غیرمنتظره، مسائل مربوط به عقد موقت، از جهت قانونی نیز قابل‌پیگیری خواهد بود.

همچنین این نکته را فراموش نکنید که زن و مرد با دریافت گواهی ازدواج موقت، می‌توانند خدماتی مانند رزرو اتاق‌های دونفره را نیز مانند زن و شوهرهای ازدواج دائمی، انجام دهند.

  • صیغه موقت غیر محضری:

صیغه موقت غیر محضری صرفا از جهت شرعی حائز اهمیت است؛ زمانی‌که زن و مرد برای محرم شدن به یکدیگر، صیغه موقت را بصورت شخصی قرائت کنند، این صیغه جاری خواهد شد.

نکته اینجاست که در صورت بروز مشکلات و اتفاقات غیرقابل پیش‌بینی، امکان پیگیری قانونی ازدواج موقت غیر محضری وجود ندارد. البته در برخی شرایط، که شهود و دلایل محکمه‌پسندی در دست یکی از طرفین باشد، امکان پیگیری قانونی این نوع از ازدواج نیز وجود دارد.

علاوه بر مسائل بالا، نکات زیر نیز در حاشیه صیغه و ازدواج موقت، حائز اهمیت هستند:

مذهب طرفین در ازدواج موقت

فراموش نکنید که ازدواج موقت، یک قانون متعلق به دین اسلام و مذهب شیعه است؛ علما و بزرگان مذهب شیعه، قوانین و مقررات تکمیلی زیادی در این زمینه وضع کرده‌اند. قسمتی از این قوانین، مربوط به مذهب زن و مرد در هنگام ازدواج است. نکته مهم اینجاست که زن مسلمان، به هیچ عنوان نمی‌تواند با یک مرد غیرمسلمان ازدواج کند؛ همچنین برخی از علما معتقد هستند که زن مسلمان شیعه دوازده‌امامی، حتی اجازه ندارد با غیر شیعیان دوازده امامی نکاح موقت یا دائمی برقرار کند.

درباره مرد نیز باید بگوییم که مردها فقط اجازه دارند با زنان اهل کتاب، مانند بانوان مسیحی و زرتشتی، ازدواج کنند؛ پس ازدواج موقت یا دائمی با بانوانی که ناصبی یا منکر خداوند باشند، حرام است.

نکته مهم: اگر یک صیغه موقت یا دائمی برخلاف قوانین بالا جاری شود، از جهت شرعی فاقد اعتبار می‌باشد؛ به بیان ساده‌تر، مطابق با کلام علمای شیعه‌مذهب، خداوند چنین صیغه‌ای را نخواهد پذیرفت، در نتیجه زن و مرد به یکدیگر محرم نخواهند شد.

تعداد ازدواج‌های موقت بصورت همزمان

در میان بسیاری از مردم این مسئله شناخته شده است که مردان در ازدواج دائمی، حق دارند چهار زوجه به صورت همزمان داشته باشند؛ ممکن است برای شما سوال شود که مردان و زنان بصورت همزمان، چند ازدواج موقت می‌توانند بکنند. درباره مردان باید بگوییم که تعداد ازدواج‌های موقت بصورت همزمان برای آن‌ها بدون محدودیت است؛ یعنی، یک مرد می‌تواند در یک زمان واحد، با چندین زن ازدواج کند.

این مسئله تا حدود زیادی برای زنان متفاوت است؛ زنان نباید بیشتر از یک شوهر در زمان واحد داشته باشند. همچنین در پایان یک نکاح موقت، زنان باید فرایند زمانی خاصی را تحت عنوان “عده” سپری کنند. در بخش‌های بعدی مقاله، درباره عده بصورت مفصل صحبت خواهیم کرد.

مسئله ارثیه در صیغه موقت

مطابق با نص صریح قانون جمهوری اسلامی ایران، ارثیه تنها در ازدواج موقت به زن یا شوهر تعلق خواهد گرفت. برخی از حقوقدان‌ها بر این باور هستند که در قانون جمهوری اسلامی، هیچ ماده‌ای درباره ارثیه در صیغه موقت وجود ندارد؛ به بیان دیگر، قانون در این زمینه سکوت کرده است. 

در چنین وضعیتی، دو فرضیه کلی وجود دارد:

  • فرضیه اول:

گروهی از حقوق‌دان‌ها بر این باور هستند که در قانون جمهوری اسلامی ایران سخنی درباره ارث به میان نیامده است اما زن و مرد می‌توانند در هنگام جاری کردن صیغه موقت و تنظیم عقدنامه، به صورت شروط ضمن عقد، درباره ارث نیز تعیین‌تکلیف کنند. این دسته حقوقدان‌ها بر این باور هستند که اگر زن و مرد در شروط صیغه‌نامه موقت ارث را نیز قرار دهند، در صورت فوت یکی از طرفین، طرف دیگر از جهت قانونی حق و حقوقی در ارثیه دارد.

  • فرضیه دوم:

گروهی دیگر از متخصصان حقوقی، بر این باور هستند که به سبب این مسئله که ارث یک موضوع فردی نیست و به سایر اعضای خانواده نیز مربوط می‌شود، زن یا مرد حق تعیین‌تکلیف درباره آن در شروط ضمن عقد را ندارد. این حقوقدان‌ها معتقدند که اگر در حین عقد، شروطی در این باره نوشته شود، فاقد اعتبار قانونی خواهد بود.

اجازه سرپرست در صیغه موقت

علمای مذهب شیعه نظرات و دیدگاه‌های متفاوتی درباره کسب اجازه دختر از سرپرست برای جاری شدن صیغه موقت دارند. عالمان دینی به صورت کلی، چهار نظر درباره این مسئله ایراد کرده‌اند:

  • اجازه پدر لازم است.

گروهی از علما مانند آیت الله خمینی، آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله جوادی تبریزی بر این باور هستند که دختر باید برای انجام ازدواج موقت از سرپرست خود (پدر یا پدربزرگ) کسب اجازه کند.

  • اجازه پدر بصورت احتیاط واجب، لازم است.

“احتیاط واجب” به این معنی است که مرجع دینی درباره موضوع مورد بحث به یقین نرسیده است اما باز هم به سبب مزایای معنوی و مادی چنین اتفاقی، توصیه می‌کند که مقلدان عمل خاصی را از جهت احتیاط انجام بدهند یا از جهت احتیاط آن را ترک کنند. گروهی از علما شیعه، کسب اجازه پدر را بصورت احتیاط واجب، لازم می‌دانند. بزرگانی مانند آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله فاضل لنکرانی، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله وحید خراسانی جزو این گروه از علما هستند.

  • کسب اجازه برای دختر بالغ، لازم نیست.

گروهی دیگر از علما، بر این باور هستند که کسب اجازه فقط برای دختران یا بانوانی لازم است که خیر و صلاح خود را به خوبی نمی‌دانند و سایر بانوان که اصطلاحا دست چپ و راست خود را می‌شناسند، برای جاری شدن صیغه ازدواج موقت، نیازی به کسب اجازه از پدر ندارند. آیت الله روحانی، آیت الله شاهرودی، آیت الله محمد صادقی تهرانی و آیت الله عبدالکریم موسوی اردبیلی، چنین نظری دارند.

  • کسب اجازه بدون برقراری رابطه جنسی، لازم نیست.

برخی از علمای مذهب شیعه، بر این باور هستند که اگر در زمان نکاح موقت، رابطه جنسی در حد دخول، میان زن و مرد اتفاق نیفتد، کسب اجازه نیز لازم نیست. گفتنی است که گروه دیگری از علما، این شرط را بصورت صددرصدی رد می‌کنند و منتقد آن هستند. در هر صورت، بزرگانی مانند آیت الله محمدتقی مدرسی معتقدند که کسب اجازه پدر، درصورتی‌که در زمان عقد دخول انجام نشود، لازم نیست.

در مجموع، به خاطر داشته باشید که برای تعیین این مسئله که شما نیاز به کسب اجازه از پدر خود دارید یا خیر، کافی است با دفتر مرجع تقلید خود تماس بگیرید و در این باره از او پرسش کنید. گفتنی است که در برخی از دفاتر ثبت رسمی ازدواج، برگه کتبی اجازه پدر یا حضور او در هنگام قرائت خطبه عقد موقت، ضروری است.

مهریه و صیغه موقت

برخی از بانوان تصور می‌کنند که مطالبه مهریه ازدواج موقت غیرقانونی یا غیرشرعی است؛ درصورتی‌که در قانون حمایت از خانواده جمهوری اسلامی ایران و در فقه مذهب شیعه، قوانین صریحی درباره پرداخت مهریه ازدواج موقت وجود دارد. گفتنی است که مرد حتما تا پایان زمان صیغه موقت، باید مهریه تعیین‌شده زن را به صورت تمام و کمال پرداخت کند.

فراموش نکنید که اگر عقد موقت شما به شکل رسمی ثبت شده باشد، قادر خواهید بود به صورت قانونی و از طریق دادگاه، تمام مهریه خود را مطالبه کنید.

آیا ثبت ازدواج موقت لازم است؟

در بخش‌های قبلی بیان کردیم که صیغه موقت به دو شیوه محضری و غیر محضری انجام می‌شود. مراجع عالی‌رتبه حقوقی، به عموم مردم پیشنهاد می‌کنند که اگر در مراحل اولیه ازدواج موقت، صیغه ازدواج را قانونی نکردیه‌اند، ممکن است دچار مشکلات و دردسرهای خاصی شوند. 

در نهایت، بهتر است که در صورت بروز اتفاقات زیر، ازدواج موقت خود را بصورت محضری، رسمی کنید.

  • مرد باید در زمان باردار شدن بانوی خود، ازدواج موقت را سریعا به صورت رسمی، ثبت کند. 
  • اگر در حین ازدواج موقت، در حاشیه شروط ضمن عقد، زوجه شرط کند که ازدواج موقت باید بعدا به صورت رسمی ثبت شود، مرد موظف است که آن ازدواج را در یک دفتر، رسمی کند.

نکته مهم: در حالت دوم، زوجه حتما باید دلایل و شهود کافی در رابطه با جزییات شروط ضمن عقد داشته باشد؛ معمولا از چند نفر شاهد، برای انجام فرایند ازدواج موقت کمک می‌گیرند.

آیا امتناع زوج از ثبت رسمی ازدواج قابل‌پیگیری است؟

ممکن است برای هر بانویی پیش بیاید که در هنگام جاری شدن صیغه موقت، از مرد بخواهد ازدواج را رسمی کند ولی مرد پس از جاری شدن صیغه، از این کار سر باز بزند. در چنین موقعیتی، زوجه باید مسئله را بصورت قانونی و به همراه دلایل محکمه‌پسند پیگیری کند؛ در چنین موقعیتی، اگر زوجه ثابت کند که ثبت رسمی صیغه موقت، جزو شروط ضمن عقد بوده و مرد پس از ازدواج از آن امتناع کرده است، دادگاه موظف است که مرد را مجازات کند.

مجازات چنین عملی، جزای نقدی درجه پنج یا حبس تعزیری درجه هفت خواهد بود. این نکته را نیز به خاطر داشته باشید که اگر مردی از ثبت پایان ازدواج موقت یا طلاق نیز امتناع کند، مجازات‌ها و جزاهای نقدی خاصی در انتظار او خواهد بود.

عده چیست و در صیغه موقت چه معنایی دارد؟

 عده یک اصطلاح فقهی است و معنای واضحی دارد؛ زمانی‌که بانویی از زوج خود طلاق می‌گیرد یا زمانی‌که مدت زمان ازدواج موقت بانویی تمام شود، آن شخص موظف است که برهه زمانی خاصی را بدون برقراری رابطه با مرد دیگری یا ازدواج دوباره، سپری کند؛ به بیان ساده‌تر، زن پس از پایان ازدواج موقت، حدود دو ماه نمی‌تواند هیچ ازدواج تازه‌ای بکند.

پس از ازدواج موقت، زن باید به مدت دو بار طی شدن فرایند یا سیکل قاعدگی، از هر مرد دیگری فاصله بگیرد. درباره زنانی که عادت ماهانه ندارند نیز باید بگوییم که مدت عده 45 روز خواهد بود.

آیا طلاق در ازدواج موقت وجود دارد؟

مفهوم طلاق معمولا برای ازدواج دائمی به کار می‌رود و در ازدواج موقت، چیزی با این عنوان وجود ندارد. زن و مردی که با صیغه موقت،به عقد یکدیگر در می‌آیند، پس از سپری کردن زمان ازدواج موقت، دیگر به هم محرم نیستند. 

البته گفتن این نکته هم خالی از لطف نیست که در ازدواج موقت، مسئله‌ای با عنوان “بخشش مدت” وجود دارد؛ مرد می‌تواند در میانه ازدواج موقت، زمان باقی‌مانده را به زوجه خود ببخشد و عقد موقت را فسخ کند.

آیا در ازدواج موقت، حدودی وجود دارد؟

زن و مرد زمانی‌که با صیغه موقت به یکدیگر محرم شدند، بدون هیچ محدودیتی می‌توانند با یکدیگر رابطه جنسی برقرار کنند و این مسئله نه از جهت قانونی و نه از جهت شرعی، منعی ندارد. البته یک نکته مهم در میان است:

در برخی موارد، زن یا سرپرست او، در شروط ضمن عقد موقت، این مسئله را بیان می‌کند که داماد حق ندارد هیچ‌گونه رابطه‌ی جنسی‌ای با همسر خود برقرار کند. در چنین موقعیتی، برقراری رابطه میان زن و مرد حرام خواهد بود و باعث بطلان عقد موقت می‌شود.

صیغه موقت چگونه جاری می‌شود؟

در بخش‌های پیشین این مقاله، تلاش کردیم که فرایند صیغه و ازدواج موقت را از جهت قوانین رسمی کشور بررسی کنیم. در این بخش، قصد داریم که فرایند جاری کردن صیغه موقت را بصورت خلاصه به شما آموزش دهیم و نکات تکمیلی آن را بیان نماییم.

لازم است بدانید که زن و مرد نیز می‌توانند بدون مراجعه به دفاتر ثبت ازدواج یا حضور هیچ شخص دیگری، یک صیغه موقت در میان خودشان جاری کنند؛ یگانه‌شرط برای قرائت صیغه ازدواج این است که شخص عاقل و بالغ باشد.

  • روش قرائت صیغه موقت بوسیله زن و مرد به شکل زیر است:

اگر زوجه بخواهد فرایند وکالت را طی کند، روند آن به شکل زیر است:

  • ابتدا زن باید بگوید: «زَوَّجتُکَ نَفسِی فِی المُدَّۀِ المَعلُومَۀِ، عَلَی المَهرِالمَعلُوم».
  • پس از آن، آقا باید بگوید: «قَبِلتُ التَّزویجَ».

در برخی از موارد نیز، آقا می‌تواند به وکالت از زوجه، صیغه عقد را جاری کند؛ در چنین موقعیتی، قرائت صیغه عقد، به شکل زیر است:

  • مرد باید بگوید: «زَوَّجتُ مُوَکِّلَتِی (فاطمۀ) نَفسِی، فِی المُدَّۀِ المَعلُومَۀِ، عَلَی المَهر المَعلُوم».
  • پس از آن، زن باید بگوید: «قَبِلتُ التَّزویج».
  • روش قرائت صیغه عقد توسط شخص ثالث به شکل زیر است:

در این موارد، شخص سوم ابتدا موکل زوجه  و پس از آن، موکل آقا خواهد شد؛ روند به شکل زیر است:

  • وکیل باید بگوید: «زَوَّجتُ مُوکِّلَتی (فاطمۀ) مُوَکَّلی (علی) فِی المُدَّۀِ المَعلُومَۀِ عَلَی المَهر المَعلُوم».
  • پس از آن، به وکالت از آقا نیز باید بگوید: «قَبِلتُ التَّزویجَ لِمُوَکِّلی (علی)»

سخن پایانی

صیغه موقت یکی از دو روش ایجاد محرمیت میان زن و مرد در مذهب شیعه است؛ در این روش، زن با مهریه معلوم در یک زمان محدود به عقد یک مرد در می‌آید. گفتنی است که مواردی مانند مهریه، پیگیری قانونی مهریه و فرزندهای احتمالی ازدواج موقت، همگی به صورت قانونی در ازدواج موقت سنجیده شده‌اند.

ازدواج موقت علاوه بر حضور یک عاقد، بوسیله داماد یا عروس نیز قابل‌اجرا است. همچنین فرایند جاری کردن آن، با قرائت یک متن عربی انجام می‌شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد مسائل حقوقی صیغه موقت می توانید به اپلیکیشن حقوقی شهرداد مراجعه نمایید و یا با مراجعه به سایت شهرداد از وکلای مجرب در این زمینه اطلاعات کسب نمایید.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا