طلاق توافقی

شرایط طلاق

بر اساس نص قانون جمهوری اسلام ایران، طلاق گرفتن زن و مرد از یکدیگر، با طی کردن یک فرایند خاص و رقم خوردن شرایط طلاق، امکان‌پذیر خواهد بود.

شرایط طلاق شامل دلایل یا مسائلی می‌شود که یکی از طرفین بوسیله آن‌ها بتواند دادخواست طلاق خود را تقدیم مراجع قضایی کند. نکته اینجاست که شرایط طلاق را باید از متن ماده‌های قانونی استنباط کنیم، تا درک بهتری از فرایند طلاق و راهکارهای آن داشته باشیم.

در این مقاله، قصد داریم شرایط طلاق زن از مرد، شرایط طلاق مرد از زن، شرایط فسخ نکاح و سایر نکات تکمیلی مربوط به طلاق را بررسی کنیم. نکته‌هایی که در این مقاله گنجانده شده‌اند، به شما کمک می‌کنند تا یک ذهنیت یک‌پارچه از طلاق، شرایط طلاق و پیچ و خم‌های قانونی آن به به دست آورید و این مراحل را با سختی کمتر و دقت بیشتر پشت بگذارید.

طلاق چیست؟

طلاق به صورت عمومی به معنای جدا شدن یا جدا کردن دو چیز یا شخص از یکدیگر است؛ در قوانین جمهوری اسلامی ایران و فقه مذهب شیعه، طلاق به معنای جدا شدن زن و مرد بصورت قانونی و شرعی از یکدیگر است؛ زمانی‌که در میان زن و مرد خطبه طلاق جاری شود، به یکدیگر نامحرم خواهند شد و همه حقوقی که بر گردن هم دارند (حقوقی که در جایگاه زوج و زوجه یا زن و شوهر بر گردن یکدیگر داشتند.) از بین خواهد رفت.

شرایط طلاق یعنی چه؟

شرایط طلاق، به دلایل محکمه‌پسند حقوقی گفته می‌شود که موجب شود زن از مرد یا مرد از زن طلاق بگیرد؛ از طرف دیگر، از این اصطلاح با عنوان فرایندها و مسائل مربوط به پروسه طلاق نیز نام می‌برند. 

مطمئنا قانون‌گذار به این مسئله توجه کرده است که برخی از زن و مردها پس از آنکه با یکدیگر ازدواج می‌کنند، شرایط و وضعیت به آن شکلی که تصور می‌کردند به پیش نخواهد رفت و مشکلات کوچک و بزرگ زیادی بر سر راه آن‌ها پدید خواهد آمد.

قانون‌گذار برخی از مفاد قانونی را به شرایطی اختصاص داده است که موجب شود زن و شوهر از یکدیگر طلاق بگیرند؛ به بیان ساده‌تر، در زمانی‌که شرایط طلاق مطابق با قانون و شرع پیش بیاید، طلاق به هیچ عنوان، منع قانونی یا شرعی نخواهد داشت.

شرایط طلاق مرد از زن

مطابق با نص قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران و فقه مذهب شیعه، مرد حق دارد تحت هر شرایطی از زوجه (همسر) طلاق بگیرد. به بیان دیگر، قانون، حق و اجازه تقدیم دادخواست طلاق، بدون ایراد هیچ دلیل محکمه‌پسندی را، به مرد داده است. البته بیان این نکته هم خالی از لطف نیست که اگر زوجه (زن) با دادخواست طلاق از طرف مرد موافق نباشد و به آن اعتراض کند، فرایند رای دادگاه مبنی بر طلاق و جاری شدن صیغه طلاق، به تاخیر خواهد افتاد.

با همه این تفاسیر، اگر مردی مایل باشد که از همسر خود طلاق بگیرد، شرایط طلاق برای وی بسیار ساده خواهد بود و مخالفت زن نیز در حکم پایانی تاثیری نخواهد داشت.

البته این نکته را هم نباید فراموش کنید که اجازه صددرصدی مرد برای طلاق، به این معنا نیست که شرایط طلاق برای مرد وجود ندارد؛ اتفاقا مرد پیش از آنکه بخواهد طلاق بگیرد باید برخی از شرایط و ضوابط مربوط به طلاق را طی کند، تا دادگاه حکم قطعی را صادر نماید. در ادامه، شرایط طلاق مرد را بیان می‌کنیم:

پرداخت حقوق مالی و غیرمالی

همانطور که به خوبی می‌دانید، در زمان ازدواج حقوقی از زن بر عهده مرد خواهد افتاد که با اصطلاح “مهریه” در میان مردم معروف است؛ خانواده‌های عروس و داماد پیش از جاری شدن صیغه عقد بر سر مهریه و جزئیات آن صحبت می‌کنند و در زمان جاری شدن صیغه ازدواج نیز، داماد از جهت شرعی و قانونی موظف می‌شود که مهریه زن را پرداخت کند.

نکته اینجاست که اگر مردی به فکر ارسال دادخواست طلاق به دادگاه باشد، باید این مسئله را در گوشه ذهن داشته باشد که دادگاه در مراحل قانونی طلاق، او را موظف می‌کند که همه مهریه را به همراه سایر حقوق زوجه، به صورت تمام و کمال پرداخت کند. پس یکی از مهم‌ترین شرایط طلاق مرد از زن، پرداخت حقوق مادی (مهریه) و معنوی زوجه به صورت صددرصدی است.

اجرت المثل و نحله

همانطور که در بخش‌های قبلی نیز بیان کردیم، زن و مرد پس از جاری شدن صیغه ازدواج، حقوق مادی و معنوی گوناگونی بر گردن یکدیگر دارند؛ به عنوان مثال، مرد باید با درآمد خود، مخارج زندگی را تامین کند و زن نیز موظف است که به پرورش کودکان و مسائل دیگر مانند تمکین از شوهر بپردازد. نکته اینجاست که در برخی از موارد، زن در خانه شوهر خود، کارهایی را انجام می‌دهد که بیشتر از حقوق شرعی یا قانونی‌اش بوده است.

اجازه بدهید اجرت المثل را با یک مثال تعریف کنیم: تصور کنید که در یک زندگی مشترک، زن علاوه بر اینکه به نظافت و تمیزی خانه شوهری‌اش می‌پرداخته بعضی از روزهای هفته، به درخواست شوهر به خانه پدر و مادر شوهرش می‌رفته و منزل آن‌ها را هم تمیز می‌کرده است؛ در چنین موقعیتی، اگر زن به دادگاه ثابت کند که چنین کاری را انجام می‌داده، مرد موظف است مبلغی را تحت عنوان اجرت المثل به زن خود بدهد.

پس زن می‌تواند دادخواست مطالبه اجرت المثل را به دادگاه تقدیم کند؛ در صورت ارسال چنین دادخواستی و تایید آن در توسط دادگاه ، پرداخت اجرت المثل یکی دیگر از شرایط طلاق مرد از زن خواهد بود.

نحله

نحله نیز یکی دیگر از حمایت‌های شرعی و قانونی است که اسلام و قانون به پشتیبانی از زن انجام می‌دهند. ماجرا از این قرار است که اگر مرد قصد داشته باشد از زوجه خود طلاق بگیرد و دادخواست طلاق را به دادگاه ارسال کند، باید مبلغ قابل‌توجهی از اموال خود را به زوجه پرداخت کند. توجه داشته باشید که فقط و فقط در صورتی مرد موظف به پرداخت نحله می‌شود که دادخواست طلاق از سوی مرد به دادگاه ارجاع شود.

پس اگر دادخواست طلاق از سوی زن باشد یا طلاق توافقی رقم بخورد، مرد موظف به پرداخت نحله نخواهد بود. علاوه بر این مورد، نکات زیر مربوط به نحله و قانون آن است:

  • تا پیش از آنکه مرد دادخواست طلاق خود را تقدیم دادگاه کند، یعنی در زمان زندگی مشترک، زن اجازه قانونی‌ای برای مطالبه نحله ندارد.
  • نحله و قوانین مربوط به آن، ربطی به قوانین مربوط به اجرت المثل ندارد؛ یعنی بنا به رای و نظر دادگاه، ممکن است هم نحله و هم اجرت المثل، به زن تعلق بگیرد.
  • میزان و مبلغ نحله، کاملا به تشخیص دادگاه بستگی دارد؛ اتفاقا دادگاه در این زمینه از کارشناسان یا متخصصان تعیین ثروت و دارایی استفاده نمی‌کند.

تنصیف مال

تنصیف مال، یکی دیگر از شرایط طلاق مرد از زن است که شامل همه مردان نخواهد شد؛ این مسئله بستگی به این نکته دارد که چنین شرطی در کنار سایر شروط ضمن عقد، قرار گرفته باشد یا خیر.

تنصیف به این معناست که مرد در صورت طلاق گرفتن از زوجه خود، باید نیمی از اموال خود را به او تقدیم کند. نکته اینجاست که برخی از خانواده‌ها در زمان نوشتن عقدنامه و جاری شدن صیغه عقد، از خانواده داماد می‌خواهند که چنین شرطی را بپذیرند.

مرد در صورتی‌که چنین شرایطی را قبول کند و به صورت قانونی آن را امضا نماید، در زمان طلاق موظف خواهد بود که نیمی از اموال خود را تقدیم همسرش کند.

حضانت فرزندان، قوانین نفقه و سایر شرایط طلاق

علاوه بر نکاتی که در قسمت قبلی بیان کردیم، دادگاه موظف است که پیش از صدور رای قطعی برای طلاق، درباره مسائلی مانند حضانت فرزند، نفقه و قوانین ملاقات فرزند توسط والدین، تعیین‌تکلیف کند. نکته اینجاست که بنا به رای دادگاه، ممکن است شرایط طلاق برای مرد اندکی سخت‌تر شود.

شرایط طلاق زن از مرد

قانون جمهوری اسلامی ایران حق طلاق را به مرد داده است؛ یعنی زن برای ارسال دادخواست طلاق و جدا شدن از زوج خود، باید مسیر نسبتا دشواری را طی کند و شرایط خاصی داشته باشد. در مجموع، می‌توانیم بگوییم که با استفاده از دو روش کلی، زن می‌تواند از مرد خود طلاق بگیرد. به بیان دیگر، شرایط طلاق برای زن، شامل دو روش زیر می‌شود:

روش اول: قوانین ضمن عقد

در بخش‌های قبلی نیز نکته‌های مختصری درباره قوانین ضمن عقد بیان کردیم؛ در زمان جاری شدن صیغه ازدواج و تنظیم عقدنامه، خانواده عروس و شخص عروس، قوانین و درخواست‌هایی را به صورت قانونی به داماد و خانواده او ابلاغ می‌کنند و داماد نیز برای جاری شدن صیغه ازدواج و وارد شدن به زندگی مشترک، موظف است که این قوانین را بصورت صد درصد قبول کند و آن‌ها را به شکل قانونی بپذیرد.

اگر مرد در طول زندگی مشترک از این شروط عدول کند و یک یا چند مورد از آن‌ها را نادیده بگیرد، زوجه (زن) حق دارد که با ارسال دادخواست طلاق و اثبات این مسئله که مرد از شروط ضمن عقد عدول کرده، از او جدا شود.

روش دوم: عسر و حرج

“عُسر و حَرَج” راهکاری است که قانون‌گذار برای کنترل مرد و حمایت از زوجه وضع کرده است. در نص صریح قانون حمایت از خانواده چنین آمده است که زن حق طلاق گرفتن از مرد را ندارد، مگر اینکه عسر و حرجی از جانب مرد، بر زن وارد شود.

تعریف عسر و حرج بسیار ساده است: اگر مرد با اعمالی مانند کتک‌کاری، اعتیاد به مواد مخدر یا نابسامانی، موجب اذیت و آزار زن شود، تا جایی‌که تحمل زندگی برای زن دشوار باشد، زن می‌تواند از او طلاق بگیرد.

عسر و حرج برجسته‌ترین شرایط طلاق برای زن است؛ زنان به راحتی با اثبات موارد عسر و حرج، می‌توانند از همسر خود طلاق بگیرند. در ادامه این بخش، مصادیق عسر و حرج را بیان می‌کنیم:

  • اعتیاد خانمان‌سوز و مخرب مرد تاجایی‌که زندگی مشترک را تحت تاثیر قرار دهد و موجب دشوار شدن زندگی زوجه شود.
  • بروز انواع مریضی یا بیماری‌های صعب‌العلاج مرد؛ اگر این بیماری‌ها هیچ درمانی نداشته باشند و باعث شوند که درآمد مرد تحت الشعاع قرار گیرد و روزی زندگی مشترک حاصل نشود، زن می‌تواند طلاق بگیرد.
  • انواع بیماری‌های مقاربتی و جنسی مرد.
  • نازایی یا مشکلات باروری در مرد.
  • ترک زندگی توسط مرد؛ این مورد باید به این شکل باشد که مرد بصورت پی در پی، شش ماه از خانه دور باشد یا بصورت جدا جدا، 9 ماه از خانه به دور باشد. توجه داشته باشید که همه این 9 ماه باید در یک سال اتفاق افتاده باشد.
  • تبه‌کاری شوهر و مجازات او به حبس بالای پنج سال یا ارتکاب جرم‌هایی که شانیت زوجه را زیر سوال ببرد.
  • انواع سوء رفتار مانند کتک‌کاری، فحش و ناسزا.
  • اثبات خیانت زوج؛ این مورد باید بصورت صد درصد در دادگاه محرز شود.
  • انواع انحراف‌ها یا اختلالات جنسی، تا جایی‌که موجب برهم خوردن زندگی زناشویی و نارضایتی بیش از حد زوجه شود.

شرایط طلاق زوجه باکره چگونه است؟

مواردی که در بخش قبلی بیان کردیم، مربوط به بانوانی بود که بکارت خود را از دست داده‌اند و با شوهر خود رابطه جنسی داشته‌اند؛ اگر پس از جاری شدن صیغه ازدواج و پیش از اولین رابطه جنسی، زن تصمیم بگیرد که از زوج خود جدا شود، شرایط طلاق شامل موارد زیر می‌شود:

  • برخی تصور می‌کنند که یکی از شرایط طلاق زوجه باکره اجازه پدر است؛ درصورتی‌که اجازه پدر یا سرپرست جزو شرایط طلاق زوجه باکره پرداخت نمی‌شود و این بانوان می‌توانند صرفا با تصمیم شخصی و ایراد دلایل محکمه‌پسند، اقدام به طلاق کنند.
  • یکی دیگر از شرایط طلاق زوجه باکره، نصف شدن مهریه اوست؛ بکارت بانوان با تست‌های پزشکی قانونی احراز می‌شود.
  • در برخی از موارد، بکارت زوجه به سبب نداشتن میل زوج برای برقراری رابطه جنسی است؛ در چنین مواردی، زوجه می‌تواند با این استدلال که زوج تمایلی به برقراری رابطه ندارد، دادخواست طلاق خود را به دادگاه تحویل دهد.

اعتراض طرفین چه تاثیری در شرایط طلاق دارد؟

همانطور که در قسمت‌های قبلی نیز بیان کردیم، اعتراض یکی از طرفین به دادخواست طلاق طرف دیگر، موجب می‌شود که فرایندهای مربوط به طلاق تا حدودی پیچیده شوند.

ممکن است با خود فکر کنید که در چنین شرایطی، دقیقا چه تغییری در شرایط طلاق پیش خواهد آمد؟ نکته اینجاست که با ارسال اعتراض یکی از زوجین، طلاق از یک فرایند یک مرحله‌ای به یک پروسه سه مرحله‌ای تبدیل خواهد شد. در ادامه، این مسئله را بصورت دقیق‌تر بررسی می‌کنیم:

  • دادگاه بدوی:

زن یا مرد درصورتی‌که تمایل به طلاق داشته باشند، دادخواست خود را تقدیم مراجع قانونی می‌کنند؛ در راستای این اقدام، یک دادگاه بدوی تشکیل خواهد شد. دادگاه بدوی با بررسی دلایل و استدلال‌های طرفین، حکمی مبنی بر حضانت فرزندان، شرایط ملاقات والدین و رای قطعی برای طلاق صادر می‌کند. پس از صدور رای، طرفین حق دارند که تا بیست روز، اعتراض خود را به حکم دادگاه اعلام کنند.

  • دادگاه تجدید نظر استانی:

پس از آنکه اعتراض بر روی پرونده طلاق قرار گرفت، پرونده به دادگاه تجدید نظر استانی ارجاع می‌شود. ممکن است که دادگاه تجدید نظر، بدون احضار طرفین، حکم قطعی دیگری صادر کند؛ زوجین مجددا اجازه دارند که در یک فرجه 20 روزه، اعتراض خود نسبت به رای دادگاه تجدید نظر را ابلاغ کنند.

  • دیوان عالی کشور:

اگر به رای دادگاه تجدید نظر نیز اعتراض شود، پرونده به دیوان عالی کشور می‌رود. در دیوان عالی کشور، شرایط تا حدودی متفاوت خواهد بود. ممکن است که قاضی اشکالی به نحوه صدور حکم در دادگاه تجدید نظر استانی بگیرد یا ممکن است که حکم قطعی را به شکل دیگری صادر کند.

شرایط طلاق در طلاق توافقی

طلاق به دو شکل توافقی و غیرتوافقی اتفاق می‌افتد؛ در بخش‌های قبلی، توضیحات مفصلی درباره شرایط طلاق غیرتوافقی بیان کردیم. شرایط طلاق توافقی تا حدود زیادی آسان‌تر از سایر روش‌های طلاق است.

شرایط طلاق در این روش، زوج و زوجه درباره مسائلی مانند تنصیف، مهریه، اجرت المثل، حضانت فرزندان احتمالی و ملاقات فرزندان به یک توافق کلی می‌رسند و نتیجه را به دادگاه اعلام می‌کنند؛ در نهایت حکم طلاق به سادگی بیشتری صادر می‌شود و از طریق دفاتر رسمی طلاق، قابل‌اجراست.

شرایط طلاق با حق طلاق زن

حق طلاق یک تعبیر اشتباه برای یک مفهوم حقوقی است؛ در زمان تنظیم عقدنامه یا پس از آن، شوهر می‌تواند وکالتی به زوجه خود بدهد که مبتنی بر آن، زوجه قادر است دادخواست طلاق خود را بدون ایراد هیچ دلیل محکمه‌پسندی، به دادگاه تقدیم کند و دادگاه نیز رای قطعی را صادر کند.

نکته اینجاست که حق طلاق یا وکالت طلاق زوجه از طرف زوج، در زمره طلاق‌های توافقی قرار می‌گیرد؛ در نتیجه شرایط طلاق با حق طلاق زن مانند شرایط طلاق توافقی خواهد بود.

فسخ نکاح چیست و چه شرایطی دارد؟

علاوه بر طلاق، مورد دیگری نیز در پیش پای بسیاری از بانوان وجود دارد که با عنوان “فسخ نکاح” مشهور است؛ فسخ نکاح یعنی باطل کردن ازدواج و عقد، پس از جاری شدن صیغه. ممکن است زن و مرد پیش از ازدواج شروط خاصی برای یکدیگر قید کرده باشند (ممکن است این شروط در عقدنامه قید شده باشد.)

اگر پس از ازدواج مشخص شود که زن یا مرد از یکی از این شرط عدول کرده است، طرف دیگر اجازه دارد که دادخواست فسخ نکاح خود را تقدیم دادگاه کند. موارد زیر، شامل فسخ نکاح می‌شود:

  • زمانی‌که یکی از طرفین دارای عیب، بیماری یا نقصی باشد و طرف دیگر در فرایند عقد و مراسم‌های پیش از آن، متوجه آن عیب نشده باشد.
  • اگر داماد پس از عقد، دچار بیماری روانی خاصی، یا دچار عنن (ناتوانی در برقراری رابطه جنسی به سبب عدم نعوظ) شود، زوجه حق فسخ نکاح را دارد.

سخن پایانی

شرایط طلاق مرد از زن و شرایط طلاق از طرف زن  کاملا متفاوت هستند؛ هر کدام از زوجین مطابق با قانون جمهوری اسلامی ایران، فراز و فرودهای گوناگونی را باید تجربه کنند تا به رای قطعی دادگاه مبنی بر طلاق برسند.

در این مقاله، علاوه بر بیان شرایط طلاق مرد از زن و زن از مرد، درباره شرایط طلاق زوجه باکره و شرایط فسخ نکاح نیز بحث کردیم. در پایان گفتن این نکته نیز ضروری به نظر می‌رسد: برای انجام بهتر فرایند طلاق، در مراحل اولیه با یک وکیل پایه یک دادگستری مشترک کنید تا راهکارهای عملی بیشتری در دست داشته باشید.

برای اشراف کامل به شرایط طلاق و مسائل حقوقی آن می توانید به اپلیکیشن حقوقی شهرداد مراجعه نمایید و از آخرین اصلاحات آن مطلع شوید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا