مهریه

اوصاف مهریه و تعیین مهریه در خواستگاری

مهریه یکی از حقوق زوجه است که با توجه به توافق میان زوجین مبلغ آن تعیین شده و در عقدنامه قید می شود. دریافت مهریه به صورت عندالاستطاعه و عندالمطالبه خواهد بود که هر کدام قوانین مخصوصی در مورد شرایط پرداخت مهریه دارند.  تفاوت این دو مورد در زمان پرداخت مهریه به زن می باشد.

تعیین مهریه یا اوصاف مهریه برای زن از گذشته تا به امروز در میان مسلمانان رایج است. پیامبر اسلام مهر السنه را که مقداری ثابت بود به عنوان مهریه یا صداق زنان و همسرانش تعیین کرده بود. با توجه به توجه دین اسلام به حقوق خانواده و ارزش های زن، مهریه به عنوان پیشکشی از سمت مرد به زن پرداخت می شود.

فلسفه وجود مهریه یا صداق

مهر یا صداق یا کابین در راستای نیاز زن به حمایت مالی شکل گرفته و تبدیل به یکی از رسوم رایج در میان مسلمانان شده است. ارزش زن و ویژگی های احساسی و بیولوژیکی زنان موجب متمرکز شدن عمده وظایف زن به خانواده و همسر شده است.

زن پس از ازدواج دائم موظف است به وظایف همسری عمل کند. وظایف همسری زوجه خود موارد متعددی هستند که زن به موجب نقشی که به عنوان مامن آرامش در منزل دارد، موظف به انجام آن ها است. انجام وظایف همسری، تکلیفی است که بر عهده زن بوده و زن موظف به رعایت آن است. توجه داشته باشید که پرداخت مهریه به هیچ عنوان تحت تاثیر عدم انجام وظایف همسری قرار نمی گیرد.

به عبارتی دیگر چنانچه زنی در زندگی مشترک به وظایف خود پایبند نباشد هم، مهریه ای که در عقدنامه ذکر شده حق مسلم زن بوده و مرد متعهد به پرداخت آن می باشد.

 در مورد دلیل وجود قانون مهریه دلایل متفاوتی توسط کارشناسان دین و حقوق خانواده مطرح شده است. در بسیاری از روایات دینی، مهریه هدیه ای از جانب مرد است که به جهت عشق و محبت و تحکیم پایه های ازدواج به زن پرداخت می شود. از این رو  عنوان هایی همچون پیشکش، عطیه، تقدیمی و موارد مشابه به مهریه نسبت داده می شود.

همچنین بسیاری معتقدند، مهریه مالی است که در نکاح و برای مایل ساختن زن به زندگی مشترک و ادامه آن ایجاد شده است. این حق پس از عقد نکاح و ایجاد رابطه زناشویی به زن تعلق می گیرد. نحوه دریافت مهریه به توافق بین زن و مرد و نوع پرداخت آن که در عقدنامه قید شده بستگی دارد.

اقسام و اصاف مهریه 

با توجه به اوصاف مهریه و قوانینی که در مورد آن حاکم است، مهریه یکی از حقوق اصلی زن بوده که به سه دسته تقسیم میشود.  هر کدام از انواع مهریه دارای قواعد مخصوص به خود است. در ادامه به توضیح در مورد هر کدام خواهیم پرداخت.

  • مهر المسمی: 

شرط انجام عقد، تعیین مهریه نیست. از آنجایی که ازدواج یک قرارداد غیر مالی است،  عدم تعیین میزان آن زوجیت را ساقط نخواهد کرد.هر گاه زن و مرد قبل از عقد در مورد میزان مهریه به توافق برسند و میزان مهریه و اوصاف مهریه را به طور کامل مشخص کنند، مهریه زن از نوع مهر المسمی خواهد بود. مبلغ مهر المسمی به طور دقیق به همراه اوصاف مهریه در عقدنامه ذکر خواهد شد. 

  • مهر المثل: 

چنان چه اوصاف مهریه و مبلغ دقیق آن به هنگام عقد نکاح مشخص نشده باشد، بعد از رابطه زناشویی بین زوجین مهریه ای که به زن تعلق می گیرد، از نوع مهرالمثل خواهد بود. در صورت عدم تعیین مهریه در هنگام عقد، مهریه ای که به زن تعلق می گیرد، همانند مهریه سایر زنان مثل او خواهد بود.

وضعیت خانواده، موقعیت اجتماعی، شان و منزلت زن، وضع اقتصادی زندگی و موارد مشابه از جمله موارد تعیین کننده مهرالمثل هستند. به طور کلی شرایط زندگی زن عامل تعیین مهر المثل است و وضعیت مرد در آن دخیل نیست.

  • مهرالمتعه: 

مطابق ماده 1093 قانون مدنی هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه است و اگر بعد از ‌آن طلاق دهد مستحق مهرالمثل خواهد بود. بنابراین چنانچه در هنگام عقد نکاح اوصاف مهریه تعیین نشده باشد، و قبل از انجام رابطه زناشویی مرد همسرش را طلاق بدهد، مهریه ای که به زن تعلق می گیرد از نوع مهرالمتعه خواهد بود. 

شرایط تعلق گرفتن مهریه به زن

مهر را حقوق مالی دانسته اند که که در هر صورت پس از ازدواج و برقراری رابطه زناشویی به زن تعلق می گیرد. با توجه به رابطه زوجین شرایط متفاوتی پیش خواهد آمد در این صورت تعلق مهریه به زن، قطعی خواهد بود.

  • عقد ازدواج صحیح 

ازدواج صحیح ازدواجی است که مطابق دین اسلام و قوانین انجام شده است. منفعت یا هدف دیگری جز تشکیل زندگی مشترک می تواند دلیل صحیح نبودن ازدواج باشد. با توجه به اوصاف مهریه و شرایط تعلق گرفتن آن به زن، پس عقد ازدواج صحیح مهریه به زوجه تعلق خواهد گرفت.

  • دخول به شبهه 

یکی دیگر از مواردی که در آن مهریه به زن تعلق می گیرد دخول به شبه است. در این صورت مهریه ای که به زن تعلق می گیرد از نوع مهرالمثل خواهد بود.

  • بعد از عقد فاسد 

چنانچه عقدی فاقد ارکان عقد و نکاح باشد و  یک یا چند مورد از قوانین نکاح را نقض کرده باشد، عقد فاسد شکل گرفته است. در این صورت نیز مهریه مطابق اوصاف مهریه به زن تعلق خواهد گرفت.

زمان پرداخت مهریه

بنابر اوصاف مهریه که در این مقاله و سایر مقالات ما در مورد مهریه آورده شده است، مهریه بر اساس زمان پرداخت در دو دسته تقسیم بندی می شود. نوع مهریه در هنگام عقد نکاح مشخص شده و در عقدنامه ذکر می شود.

  • مهریه عند الاستطاعة 

زن و مرد قبل از شروع زندگی مشترک با هم قول و قرار هایی می گذارند و در مورد آینده برنامه ریزی می کنند. یکی از تصمیمات مهمی که قبل از ازدواج در موردش توافق می شود، مهریه عند الاستطاعة است. مهریه عندالاستطاعه در مقابل مهریه عندالمطالبه قرار دارد.

چنان چه زن متعهد شود که موارد ذکر شده به عنوان مهریه را در صورتی که مرد از تمکن مالی مناسب برخوردار باشد، مطالبه خواهد کرد مهریه او از نوع عندالاستطاعه خواهد بود. همسر موظف است با رسیدن به حداقل توان مالی، جهت تامین مهریه زن اقدام نماید.

  • مهریه عندالمطالبه 

هنگامی که بنا به توافق بین زوجین مهریه تعیین شده از نوع عندالمطالبه باشد، بنا بر اوصاف مهریه عندالمطالبه، زن میتواند هر زمانی که بخواهد مهریه خود را از همسرش مطالبه کند. مرد نیز مکلف است در صورت تقاضای زوجه، مهریه همسرش را پرداخت کند.

نحوه پرداخت مهریه

مردی که هنوز مهریه همسرش را پرداخت نکرده است، مقروض است و از نظر شرعی و قانونی موظف است قرض خود را ادا کند. با توجه به مهریه های سنگینی که امروزه تعیین می شود نحوه پرداختن آن تبدیل به معدلی برای پرداخت کنندگان مهریه شده است.

نحوه پرداخت مهریه به میزان دارایی های منقول و غیر منقول ثبت شده به نام مرد، بستگی دارد. چنانچه مردی تمکین مالی مناسب جهت پرداخت مهریه همسرش را داشته باشد، مکلف است مهریه را به طور تمام و کمال پرداخت کرده و دینش را ادا کند. 

هنگامی که مرد توانایی پرداخت مهریه همسرش را نداشته باشد با استناد به شواهد و مدارک گواه بر عدم دارا بودن اموال منقول و غیر منقول، مرد می تواند درخواست اعسار دهد. در صورت اثبات عدم توانایی مالی مرد، پرداخت به صورت اقساطی خواهد بود. اوصاف مهریه و پرداخت اقساطی براساس نظر قانون گذار و مطابق نظر و توافق زوجین تعیین خواهد شد.

حق حبس زن چیست؟

مطابق ماده 1085 قانون مدنی، زن میتواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع ‌مسقط حق نفقه نخواهد بود.

به عبارتی ساده حق حبس، یکی از حقوق زن است که به موجب آن زوجه مجاز است تا زمان پرداخت کامل مهریه اش از وظایف همسری اش در خصوص تمکین از همسر خودداری کند.

با توجه به اوصاف مهریه و قوانین وابسته به آن مرد موظف است که آنچه را به عنوان مهریه یا صداق همسرش متعهد شده را به او پرداخت نماید. مرد مکلف است در طول این دوران تا تهیه مهریه و پایان دادن به حبس زن، نفقه همسرش را نیز پرداخت کند. تنها شرایطی که تعلق نفقه به زن در صورت عدم تمکین از همسر، را فراهم می کند، حق حبس زن است.

مهریه در ازدواج موقت

تعیین اوصاف مهریه در ازدواج موقت، شرط اصلی انجام صیغه عقد است. همان طور که اذعان داشتیم ممکن است در هنگام عقد دائم میزان مهریه مشخص نشده باشد که ضمن مقاله به آن اشاره کردیم.

همچنین این امکان نیز وجود دارد که قرار بر عدم تعیین مهریه در هنگام نکاح باشد. در مورد ازدواج موقت شرایط به این صورت نخواهد بود. در ازدواج موقت لازم است مبلغ مهریه ای را که زن و مرد در موردش به تفاهم رسیده اند را به همراه اوصاف مهریه در قرارداد ازدواج موقت ذکر کنند.

این حق به طور قانونی به زن تعلق خواهد گرفت و می تواند آن را به طور کامل از زوج مطالبه کند.

مهریه در صورت ازدواج موقت و فوت زوج 

همانطور که میدانید ازدواج موقت قراردادی است که زن و مرد با تعیین مهریه ای مشخص و مدت زمان که در عقدنامه قید شده است به هم محرم می شوند. پیوند ازدواج بین زوجین در مدت زمانی که مشخص شده است، برقرار بوده و با هم زن و شوهر هستند. چنان چه ازدواج از نوع موقت باشد نیز مانند عقد دائم، در هر صورت مهریه به زن تعلق می گیرد.

در صورتی که ازدواج از نوع موقت بوده و قبل از پرداخت مهریه زوج فوت کند، مهریه زن قابل مطالبه از وارثین خواهد بود. با توجه به اوصاف مهریه ازدواج موقت، این مبلغ قرضی است که بر دوش مرد است و واجب است که به زوجه پرداخت شود. در صورتی که متوفی اموال منقول یا غیر منقولی داشته باشد، وارثین موظفند قبل از تقسیم ارث قرض های متوفی را از اموال وی پرداخت کنند که مهریه زن نیز جزئی از این قرص ها خواهد بود. 

آیا مهریه بالا سبب خوشبختی خواهد بود؟

رسم و رسومات غلط نه تنها منفعتی برای افراد به همراه نخواهد داشت بلکه موجب انحراف آنها از مسیر اصلی و ورود آنها به حاشیه خواهد شد. مهریه یکی از رسومات مهم مسلمانان است که به منظور ایجاد پشتوانه مالی برای زن شکل گرفته است. این قانون که بر اساس آیین و سنت رسول اکرم به وجود آمده است خود دارای قوانین و تبصره هایی است که موجبات اجرای آسان آن را فراهم آورده است.

یکی از رسومات غلطی که گاهی موجب انهدام پیوند ازدواج می شود، مهریه ای با مبلغ بالاست!

اوصاف مهریه و جزئیات آن در عقدنامه نوشته می شود. مهریه باید دارای ارزش مالی باشد به طوری که مطابق ارزش ارزهای رایج و طلا به ارزش مهریه نیز اضافه شود. معمولا سه دنگ از خانه ای که به نام مرد است و یا خانه ای که قرار است در آینده خریداری کند به عنوان مهریه قرار می گیرد.

موضوعی که مطرح است میزان مهریه است. در قانون مدنی الزام به تعیین مهریه مطابق مهر السنه حضرت زهرا (س) وجود ندارد و مبلغ مهریه می تواند از آن بیشتر نیز باشد. در جامعه امروز با توجه به ازدیاد طلاق و اختلافات مالی بین زوجین متوجه مضرات تعیین مهریه های سنگین خواهیم شد. 

از این رو پیشنهاد می شود از تعیین مهریه های سنگین که موجب اختلاف بین زوجین و خانواده ها می شود خودداری کنید. مهریه سنگین و غیر منطقی نه تنها پشتوانه زن در زندگی نیست بلکه موجبات مشکلات را در زندگی مشترک فراهم می کنند.

مهریه باید در حدی باشد که پیشکش کردن آن به زوجه، بیان گر قدردانی و ابراز محبت زوج به همسرش باشد. بنابر این تعیین مهریه ای کمتر از مهر السنه پیشنهاد نمی شود. بنابر اوصاف مهریه و قوانین مربوط به آن، زوج می تواند به عنوان مهریه به همسرش قرآن را آموزش دهد. 

برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص مهریه، مطالبه مهریه می توانید مقالات موجود در سایت شهرداد را مطالعه بفرمایید یا به اپلیکیشن حقوقی شهرداد مراجعه نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا