دسته‌بندی نشده

انحصار وراثت

صفر تا صد گرفتن گواهی انحصار وراثت

پس از فوت، وراث وی باید به شورای حل اختلاف مراجعه و گواهی انحصار وراثت بگیرند. به موجب این گواهی، نام وراث و سهم ­الارث هر کدام مشخص می­شود.

اگرچه مرگ، پایان زندگی است و به اصطلاح دست انسان را از دنیا کوتاه می­شود، اما در عین حال ممکن است سرآغاز نزاع و اختلاف میان خانواده و فامیل فرد شود.

بسیاری از مواقع شاهد آن هستیم که درگیری میان اعضای خانواده و سایر خویشانی که هنوز لباس عزای خود را از تن بیرون نیاورده ­اند، درمی­گیرد. همه به دنبال یک چیز هستند و آن سهم­ الارث است. برای سامان­ دادن به چنین اختلافاتی، اولین گام گرفتن گواهی انحصار وراثت است تا به موجب آن، مدعیان از دور خارج شده و مشخص شود که چه کسانی به طور قانونی حق ارث­بردن دارند.

در این گفتار از شهرداد، در این خصوص توضیحات لازم را ارائه خواهیم داد.

تعریف ارث

ارث و ارث­ بردن، تعبیراتی نام آشنا برای همگان می­باشند. اما باید توجه داشت از نظر حقوقی، این دو واژه تنها مشتمل بر معنای عرفی آن­ها به صورتی که در جامعه استفاده می­شود، نیستند.

ارث، عنوان مبحث گسترده ­ای است که زیر و بم فراوانی دارد و تنها متخصصان حوزه حقوقی، نسبت به جزئیات و پیچیدگی­های آن واقف­ اند.

پس از فوت فرد، اموال و دارایی­ های وی به صورت قهری به بازماندگان وی منتقل می­شود. این دارایی­ ها شامل اموال منقول و غیرمنقول، حقوق مادی، حقوق غیرمادی مانند حق قصاص می­شود. به همراه این موارد بدهی­ های فرد نیز به وراث منتقل می­شود. طبق قانون مدنی ما، با موت حقیقی یا فرضی فرد، ارث تحقق پیدا می­کند.

منظور از وراث چه افرادی هستند؟

برای اینکه کسی از دیگری ارث ببرد، باید اسبابی فراهم باشد و هم چنین موانعی بر سر راه وجود نداشته باشد

آنچه سبب می­ شود اموال کسی بعد از مرگش به دیگران برسد، وجود رابطه نسبی یا سببی میان آن دو نفر است. یعنی حتماً باید به یکی از این دو علت، دو نفر به هم ارتباط یابند تا رابطه توارث یا همان ارث­ بردن از هم، برقرار شود.

منظور از رابطه نسبی، همان رابطه خونی مانند رابطه پدر و مادر با فرزند، میان دو فرد است. رابطه نسبی نیز در اثر ازدواج به وجود می ­آید و معطوف به رابطه میان زن و شوهر است. البته گاهی علیرغم وجود رابطه نسبی  و سببی، افراد نمی­توانند از هم ارث ببرند و دلیل آن وجود موانع ارث است.

ما در شهرداد، در خصوص موانع ارث به طور مفصل توضیح داده ­ایم که توصیه می­کنیم حتماً به مطالب دیگر ما در این باره مراجعه نمائید.

طبقات سه­ گانه ارث در میان خویشاوندان

حال که رابطه نسبی یا سببی برقرار شد، قانون بازماندگان متوفی را در سه طبقه، تقسیم­ بندی کرده است:

طبقه اول:

1- پدر و مادر

2- فرزندان

3- همسر.

در صورت فوت فرزندان، نوه ­ها به جای آنان ارث می ­برند. البته در این طبقه، تا زمانی که حتی یک نفر از فرزندان زنده باشند، نوه ­ها ارث نخواهند برد.

طبقه دوم:

  • پدربزرگ و مادربزرگ.
  • خواهر و برادر.
  • همسر.

در صورتی که پدربزرگ و مادربزرگ فرد در قید حیات نباشند اما پدربزرگ و مادربزرگ والدین وی زنده مانده باشند، آنان ارث می­برند. هم چنین در صورت فوت خواهر و برادر، فرزندان آن­ها می توانند ارث ببرند.

طبقه سوم:

1- عمو، عمه، خاله و دایی.

2-همسر.

در صورتی که در این طبقه هیچ یک از این چهار نفر زنده نباشند، فرزندان آن­ها در رتبه بعدی قرار گرفته و ارث خواهند برد. اگر فرزندان هم زنده نباشند، نوبت به عمو و عمه و دایی و خاله پدر و مادر می­ رسد.

لازم به ذکر است همسر متوفی در هر سه طبقه قرار می­گیرد. یعنی همسر می­تواند با تمام طبقات ارث ببرد و در هر صورت سهم ­الارث خودش را خواهد داشت.

نحوه تقسیم ارث در طبقات سه­ گانه ارث

تقسیم ­بندی وراث به سه طبقه، به معنی برتری ­دادن آن­ها نسبت به یکدیگر است.

در میان طبقات سه ­گانه ارث، اولویت ­بندی وجود دارد که بیانگر یک قاعده­ حقوقی موسوم به (قاعده الاقرب فالاقرب) می­باشد.

تا زمانی که در طبقه اول، کسانی باشند آن ها ارث می­برند و چیزی به طبقات دوم و سوم نمی­رسد. در صورت فوت تمام افراد طبقه اول، نوبت به طبقه دوم می­رسد.

خویشاوندان طبقه­ سوم زمانی ارث می­برند که از طبقه دوم و سوم کسی برای ارث ­بردن وجود نداشته باشد. در میان هر طبقه نیز، خویشاوندان رتبه ­بندی می ­شوند و تا افراد نزدیکتر به متوفی زنده باشند، نوبت به سایر افراد برای ارث بردن نمی­رسد.

تا زمانی که فرزندان، خواهر و برادر، عمو، عمه، دایی و خاله زنده باشند، فرزندان آن­ها ارث نخواهند برد. بعد از این افراد نوبت به فرزندان و بعد نوبت به نوه­ های آنان می­رسد. همان طور که پیش­تر گفتیم، قواعد ارث بسیار تخصصی بوده و نحوه تقسیم ارث در حالات مختلف، دارای ملاحظاتی است که پرداختن به آن در این گفتار نمی­گنجد و تنها اهل فن و متخصصان حقوقی می­توانند به آن بپردازند.

تعریف گواهی انحصار وراثت

براساس قواعدی که بیان نمودیم، پس از فوت و قبل از تقسیم اموال و دارایی، ابتدا باید مشخص شود که چه کسانی از متوفی ارث می­برند. برای خانواده داغداری که در اندوه از دست­دادن عزیز خود به سر می­برند، بالا و پایین رفتن از پله­ های ادارات، سازمان­ ها و درگیر کارهای اداری­ شدن، خوشایند نیست.

اما برای آن که راه سوء­استفاده­ افراد فرصت­ طلب سد شود، بهتر است در اسرع وقت روال تعیین وراث و انحصار وراثت انجام شود.

به مجموعه اقداماتی که بر اساس قانون صورت می­ گیرد تا به موجب آن وراث فرد تعیین شوند، انحصار وراثت می­گویند. گواهی صادره پس از انجام این اقدامات که به وراث داده می­شود، گواهی انحصار وراثت نام دارد.

موارد مندرج در گواهی انحصار وراثت

گواهی انحصار وراثت، سندی قانونی است که نشان می­ دهد چه کسانی به لحاظ قانونی حق ارث بردن از شخص فوت شده را دارند.

در این گواهی، علاوه بر ذکر نام متوفی و نام وراث، میزان سهم هر یک وراث نیز به طور دقیق درج می­شود. در مواردی امکان اعتراض به این گواهی نیز پیش ­بینی شده است. به طور مثال ممکن است نام یکی از وراث در این گواهی ذکر نشود یا رابطه  زوجیت میان متوفی و همسر او از نوع ازدواج موقت باشد. که در این صورت زن نمی­تواند از همسر خود ارث ببرد. در این مواقع، فرد ذی نفع می­تواند اعتراض خود را نزد مقامات صالح قضایی مطرح کند.

انواع گواهی انحصار وراثت

مطابق مقررات اگر ورثه اعلام کنند که شخص متوفی اموالی کمتر از 3 میلیون تومان دارد گواهی انحصار وراثت محدود صادر می­شود. در این صورت نیاز به نشر آگهی نیست و اگر اعلام کنند اموال مازاد بر 3 میلیون دارد، گواهی صادرشده نامحدود است و فقط در صورت داشتن گواهی انحصار وراثت نامحدود است که می­توان مال موروثی را انتقال رسمی داد.

قوانین حاکم بر گواهی انحصار وراثت

احکام انحصار وراثت به طور خاص در دو قانون بیان شده است. قانون تصدیق انحصار وراثت و هم چنین فصل دهم قانون امور حسبی  به این امر پرداخته اند. البته سایر قوانین مرتبط چون قانون مدنی، قانون آیین دادرسی مدنی و … نیز در موارد لزوم اعمال خواهند شد.

چه کسانی می­توانند برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اقدام کنند؟

براساس ماده 360 قانون امور حسبی، قانون وراث متوفی و همچنین سایر افراد ذی نفع می ­توانند تقاضای گرفتن گواهی انحصار وراثت را داشته باشند.

منظور از افراد ذینغع، تمام کسانی است که به نوعی در مشخص ­شدن وارثان فرد می ­توانند نفعی داشته باشند. طلبکاران فرد می­توانند جزء این افراد باشند تا برای دریافت طلب خود به ورثه مراجعه کنند. موصی­له، وصی، خریداری که مالی را از متوفی خریده ولی هنوز مال به وی تحویل داده نشده و … می­توانند در انحصار وراثت منتفع باشند.

مدارک لازم برای گرفتن گواهی انحصار وراثت

مدارک مورد نیاز برای صدورگواهی انحصار وراثت و هزینه آن

رویا رحمانی / 22 دی

خلاصه:

مدارکی موردنیاز برای صدور گواهی انحصار وراثت عبارت­اند از: شناسنامه و کارت ملی متوفی ، شناسنامه و کارت ملی کلیه ورثه، گواهی فوت متوفی، استشهادیه محضری، گواهی مالیات بر ارث برای کسانی که پیش از سال 95 فوت کرده­اند.

 

انحصار وراثت:

انحصار وراثت، مجموعه اقداماتی است که پس از فوت یک نفر، توسط ورثه­ی او انجام می­شود تا به طور دقیق مشخص شود، وراث وی چه کسانی هستند. در برگه­ای موسوم به گواهی انحصار وراثت، نام هر یک از وراث نوشته می­شود و میزان سهم­الارثی که از اموال متوفی به آنان تعلق می­گیرد، نیز قید می­گردد. بدون داشتن این گواهی، وراث نمی­توانند در ماترک، دخل و تصرف یا اموال را مابین خود تقسیم کنند. انحصار وراثت با تقدیم دادخواست به یکی از دفاتر خدمات قضایی آغاز و با رسیدگی در شورای حل اختلاف ادامه می­یابد. البته در این میان ممکن است مراحل دیگری نیز نظیر گرفتن گواهی فوت، آگهی و… پیش روی ورثه قرار گیرد.

مدارک مورد نیاز برای انحصار وراثت

مدارکی که شما برای انحصار وراثت، به آن نیازمندید، از این قرار است:

  • شناسنامه و کارت ملی متوفی:

برای صدور گواهی انحصار وراثت شما باید شناسنامه متوفی را به همراه داشته باشید. بدون در اختیار داشتن شناسنامه متوفی، ثبت درخواست انحصار وراثت ممکن نیست.

 

  • شناسنامه و کارت ملی کلیه ورثه:

از جمله مدارکی که در شورای حل اختلاف از شما مطالبه می ­شود، شناسنامه و کارت ملی کلیه وراث فرد متوفی است. اگر به شناسنامه و کارت ملی ورثه یا کپی برابر اصل آن، دسترسی نداشته باشید، می­تواند دادخواست خود را ثبت کنید اما روند کار شما طولانی می­شود.

چرا که با ارسال دادخواست به شورای حل اختلاف، در صورتی که نتوانید مدارک مذکور را ارائه دهید، شورا باید از مراجع صالح قانونی، استعلام بگیرد که این کار ممکن است صدور گواهی انحصار وراثت را با مقداری تأخیر مواجه سازد.

 

  • گواهی فوت:

گواهی فوت مدرک دیگری است که باید هنگام ثبت دادخواست، با سایر مدارک به همراه داشته باشید.

برای گرفتن گواهی فوت، باید به اداره ثبت احوال آخرین محل اقامت متوفی مراجعه کنید. البته هم اکنون از طریق پایگاه اینترنتی سازمان ثبت احوال، این امکان فراهم شده که وارد سامانه درخواست گواهی فوت شده و به صورت الکترونیکی درخواست گواهی فوت نمایید.

البته استفاده از این سامانه تنها در صورتی امکان­پذیر است که واقعه وفات در اداره ثبت احوال به ثبت رسیده باشد؛ در غیر این صورت باید به اداره ثبت احوال مراجعه کنید.

ممکن است شورای حل اختلاف، گواهی فوت ورثه ­ای که فوت کرده ­اند را نیز از شما مطالبه کند. در چنین مواردی، معمولاً به دلیل عدم دسترسی به وراث، کار شما ممکن است گره بخورد به همین دلیل توصیه­ ما به شما این است که حتماً از مشاوره و خدمات یک وکیل مجرب و حاذق دادگستری استفاده کنید.

 

  • استشهادیه محضری برای گرفتن انحصار وراثت

استشهادیه محضری، سندی است که در دفتر اسناد رسمی و توسط سردفتر تنظیم و گواهی می شود.

برای تنظیم این سند، ورثه باید به همراه 3 نفر شاهد به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه نمایند. شهود باید با علم و اطلاع برگه مربوط به استشهادیه محضری را پر کنند و گواهی دهند که ورثه­ متوفی، چه کسانی هستند.

سردفتر این گواهی را تصدیق نموده و در اختیار ورثه قرار می­دهد. باید توجه داشت اظهارات کذب در این مرحله توسط شهود، مصداق شهادت کذب بوده و به موجب ماده 650 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، مجازات ۳ ماه و یک روز تا ۲ سال حبس یا به 1 میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۲ میلیون ریال جزای نقدی را به دنبال خواهد داشت.

 

  • گواهی مالیات بر ارث

گواهی مالیات بر ارث در مورد متوفایان قبل و بعد از سال 1395، شرایط متفاوتی دارد.

آیا برای گرفتن گواهی انحصار وراثت باید اظهارنامه مالیات بر ارث گرفت؟

تکلیف دیگری که برای وراث در نظر گرفته شده، مراجعه به اداره مالیات است. تا پیش از اجرایی ­شدن قانون مالیات جدید (اول فروردین 1395)، وراث مکلف بودند با مراجعه به اداره مالیات، اظهارنامه مالیات بر ارث خود را به اداره مالیات داده و گواهی تسلیم اظهارنامه دریافت کنند.

برای اخذ گواهی انحصار وراثت، انجام این کار الزامی بود و وراث حتماً مکلف به ارائه گواهی تسلیم اظهارنامه به شورای حل اختلاف بودند.

اما با تصویب قانون مالیات 1394، دیگر نیازی به ارائه این گواهی نیست. یعنی وراث بدون مراجعه به اداره مالیات هم می­توانند برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اقدام کنند. البته باید در نظر داشت تکلیف به پرداخت مالیات بر ارث موضوع دیگری است که هم چنان وراث مکلف به انجام آن هستند.

  • گواهی مالیات بر ارث برای متوفایان پیش از سال 1395:

این گواهی تنها برای آن دسته از افرادی که پیش از سال 1395 فوت کرده ­اند، لازم است. تا پیش از اصلاح قانون امور مالیاتی در سال 94، برای درخواست گواهی انحصار وراثت وراث می­بایست، ابتدا به اداره امور مالیاتی مراجعه می­کردند و «اظهارنامه مالیات بر ارث» را تقدیم اداره مالیات می­ نمودند.

پس از آن اداره مالیات گواهی­ موسوم به «گواهی تسلیم اظهارنامه» به ورثه می داد که با استفاده از آن می ­توانستند برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اقدام کنند. هم اکنون این رویه در خصوص کسانی که پیش از سال 1395 از دنیا رفته­ اند اما هنوز برای آنان گواهی انحصار وراثت توسط ورثه اخذ نشده است، رعایت می­شود.

  • گواهی مالیات بر ارث برای متوفایان پس از سال 1395:

در سال 1394، قانون امور مالیاتی اصلاح و در مورد گواهی مالیات بر ارث احکام جدیدی مقرر شد. در حال حاضر، در مورد کسانی که پس از سال 1395 فوت شده ­اند، ارائه­ اظهارنامه مالیات بر ارث به اداره مالیات الزامی نیست. ورثه­ این افراد می­توانند بدون مراجعه به اداره مالیات، به شورای حل اختلاف مراجعه و تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند.

 

  • ارائه سند نکاح

اگر فرد متوفی متأهل و ازدواج او از نوع ازدواج دائم باشد، ورثه­ او باید عقدنامه­ وی را نیز به همراه داشته باشند. در مورد ازدواج موقت، الزامی به ارائه­ عقدنامه وجود ندارد چرا که در ازدواج موقت، زن و مرد از هم ارث نمی­برند.

هزینه صدور گواهی انحصار وراثت

هم اکنون هزینه صدور انحصار وراثت حدود 170 هزار تومان است که باید هنگام ثبت دادخواست در دفاتر خدمات قضایی آن را بپردازید.

 

مراجع صدور گواهی انحصار وراثت

به موجب قوانین فعلی، صدور این گواهی در صلاحیت شوراهای حل اختلاف قرار دارد. بدین منظور باید ابتدا دادخواست خود را تنظیم و از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت کنید. تا به شورای حل اختلاف مربوطه ارجاع داده شود.

برای ارجاع به شورای حل اختلاف، به آخرین محل اقامت متوفی پیش از فوت توجه می­شود. آدرس آخرین محل اقامت فرد در هر شهر و منطقه ای که باشد، شورای حل اختلاف همان جا صلاحیت رسیدگی گواهی انحصار وراثت را خواهد داشت.

 

مراحل گرفتن گواهی انحصار وراثت

پس از مراجعه به دفتر خدمات قضایی و ثبت دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت، دادخواست به یکی از شعبات شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت فرد فوت شده ارجاع داده می ­شود. شعبه مزبور زمانی را جهت رسیدگی تعیین می­کند و به اطلاع خواهان می­رساند.  با تشکیل جلسه در شورا، رسیدگی آغاز می­شود. پس از آن نوبت به انتشار آگهی می­رسد.

 

چاپ آگهی مربوط به گواهی انحصار وراثت

انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار برای اعلام عمومی و اطلاع رسانی، یکی دیگر از مراحلی است که در شورای حل اختلاف باید طی شود. اگر ارزش اموال متوفی کمتر از 3 میلیون تومان باشد نیازی به این کار نیست.

در صورتی که ارزش دارایی متوفی از 3 میلیون تومان افزون باشد، شورای حل اختلاف مراتب را در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار آگهی می­ کند تا هر کس اعتراضی دارد، مطلع شود و اعتراض خود را به عمل آورد.

ظرف یک ماه از انتشار آگهی، هر ذینفع می­تواند اعتراض خود را تقدیم کند تا مورد بررسی قرار گیرد. در صورت عدم وصول  اعتراض، رسیدگی و صدور رأی در دستور کار شورا قرار می­گیرد.

جرایم مربوط به انحصار وراثت

همیشه این طور نیست که وراث قانونی، بدون هیچ اختلافی، روال قانونی را طی کنند و گواهی انحصار وراثت بگیرند. در بسیاری از مواردی، طمع و آز اموال متوفی، چشم بازماندگان را کور کرده و آنان را به فکر تصرف ناروا در ماترک می­ اندازد. در این راستا ممکن است برخی از وراث، برای بالابردن سهم ­الارث خود بدون اینکه نامی از سایر وراث ببرند، اقدام به اخذ گواهی انحصار وراثت کنند. برای پیش­گیری از سوءاستفاده­ های احتمالی، قانون­گذار، جرایمی را در این خصوص پیش ­بینی کرده است­

انحصار وراثت در حکم کلاهبرداری:

به موجب قانون تصدیق انحصار وراثت، در برخی موارد، گرفتن گواهی انحصار وراثت جرم بوده و در حکم کلاهبرداری می­باشد.

اگر کسی برخلاف حقیقت و با علم به این که وارث متوفی نیست، خود را وارث او قلمداد کند و به نفع خود گواهی انحصار وراثت بگیرد، در حکم کلاهبردار خواهد بود.

هم چنین اگر کسی جزء وراث متوفقی بوده اما بداند که جز او وراث دیگری نیز وجود دارند ولی بدون اسم بردن از آنان گواهی انحصار وراثت به نفع خود تحصیل کند، نیز مشمول همین حکم است.

انحصار وراثت و شهادت کذب:

جرم دیگری که در خصوص گواهی انحصار وراثت ممکن است رخ دهد، شهادت دروغین می­باشد.

در این مورد، ممکن است کسی قصد تحصیل گواهی به نفع خود را نداشته باشد اما برخلاف حقیقت به نفع دیگران شهادت دهد. قانون تصدیق گواهی انحصار وراثت، مجازات شهادت دروغین را در این باره مقرر نموده است.

جمع بندی

همان طور که گفتیم به طور کلی مباحث مربوط به ارث، بسیار تخصصی بوده و در حیطه دانش و تخصص وکلا و حقوق دانان می­باشند.

در این گفتار ما به طور ساده و عامیانه، مهمت­رین نکات مربوط به گواهی انحصار وراثت را بیان نمودیم. اما برای اخذ این گواهی، ممکن است مشکلات بسیاری از مشخص­ شدن وراث و اسباب و موانع ارث گرفته تا اعتراض به گواهی و .. بر سر راه قرار بگیرد.

در صورتی که قصد دارید در مورد هر یک از این موارد اقدام قضایی انجام دهید، حتماً پیش از آن با وکلای شهرداد مشورت نمایید یا از طریق اپلیکیشن شهرداد اقدام نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا