اجرت المثل و نحله

اجرت المثل و نحله چیست؟در چه شرایطی به زوجه تعلق می گیرد؟

اجرت المثل و نحله

همان طور که می دانید در طول تاریخ و حتی الان هم در بسیاری از کشورها و متاسفانه حتی در جامعه اسلامی خودمان خیلی از حق و حقوق زنان نادیده گرفته می شود. حقوقی  که حتی ممکن است خود بانوان هم درباره آن ندانند و آشنایی با قانون آن نداشته باشند.

از جمله حقوقی که یک زن بعد از ازدواج و در دوران زوجیت  بر عهده مرد دارد.مثل: اجرت المثل و نحله، نفقه، مهریه و غیره که جزئی از حقوق زنان است.اما متاسفانه در بیشتر خانواده ها در طول دوران ازدواج حتی از طرف مرد بیان هم نمی شود پرداخت آن که جای خود را دارد.حتی خیلی از مردان فکر می کنند که پرداخت مهریه یا نفقه در صورت درخواست طلاق و جدای است.

در صورتی که زن می تواند جدای از درخواست صدور گواهی برای ناسازگاری که مقدمه ای بر طلاق است، دادخواست نحله و اجرت المثل را مستقل به دادگاه ارائه دهد. بنابراین حتما الزام نیست که بعد از طلاق باید این حقوق پرداخت شود. قبل از طلاق هم درخواست و دریافت اجرت المثل و نحله امکان دارد، که در این زمینه تفسیری از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام به تاریخ 2/6/1373 صادر شده است که این نظریه را تایید می کند.

در چه شرایطی اجرت المثل و نحله به زن تعلق می گیرد؟

دریافت و تعلق گرفتن اجرت المثل و نحله معمولا مشروط به تقاضای مرد برای طلاق، به تشخیص دادگاه اسلامی حق زن است البته در صورتی که تقاضای مرد برای طلاق از تخلف زن از وظایف همسری اش  یا سوءظن اخلاقی  وبدرفتار او نباشد.

اگر به هر دلیل امکان تعیین اجرت المثل نباشد (مثل این که زن قصد دریافت هدیه یا بخشش و فعالیت رایگان داشته) نوبت به نحله می رسد و نسبت به تعیین نحله اقدام می شود. بنابراین نمی توان هم اجرت المثل گرفت و هم درخواست پرداخت نحله کرد.

نحله چیست؟

نحله در لغت به معنی بخشش، هدیه، آیین و عقیده است. همچنین خداوند در آیه 4 سوره مبارکه نسا در خصوص نحله فرمودند که نحله به‌عنوان هدیه‌ای برای زن است. پرداخت نحله طبق نظر دادگاه بر عهده مرد بوده و نمی‌توان از آن سرپیچی کرد.

اجرت المثل چیست؟

اجرت المثل در لغت به معنای دستمزد و مزد کار است و در اصطلاح حقوقی به اجرتی گفته میشود که برای استفاده از مال و یا کار دیگران باید مزدی پرداخت کرد. یعنی مزدی است که در برابر انجام کاری به عامل پرداخت می شود و از قبل تعیین نشده است.

اجرت المثل در حقوق خانواده، به معنای بازستانی(پس دادن) منفعت مرد از کارهای همسرش در طول ازدواجشان است؛ یعنی چنانچه زن کارهایی را که شرعا به عهده او نبوده اما به دستور همسرش و نه به قصد دریافت پاداش یا هدیه انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت المثل کارهای انجام شده توسط زن را محاسبه  و حکم می کند. و نحوه­ی پرداخت آن را به مرد ابلاغ می کند.

 نفقه چیست؟

نفقه به معنی معاش، خرج و هزینه زندگی است. در اسلام خداوند(جل جلاله) نفقه و یا همان هزینه زندگی زن را بر عهده شوهر قرار داده است. در واقع نفقه، اجرت المثل و نحله از حقوق مالی زن است که پرداخت آن به عهده همسرمی‌باشد.

براساس قانون برای کدام کارهای زن در منزل شوهر اجرت المثل تعلق می گیرد؟

از فعالیتهای خارج از وظایف زوجیت در منزل زوج می توان به نظافت در منزل و لباس ها، شیر دادن به بچه در غیر موارد لزوم و… اشاره نمود. باید توجه داشت که اموری مثل حضانت نگهداری و تربیت فرزندان نیز جزو وظایف  والدین  است. بنابراین، اجرت المثل این امور قابل مطالبه نیست.

بر اساس ماده ۴ قانون حمایت خانواده، رسیدگی به دعوای نفقه زن  و نحله و اجرت المثل  دوران ازدواج  در صلاحیت  دادگاه خانواده است. در مواد ۲۹ و ۳۰ این قانون به ترتیب مقرر شده است:  دادگاه ضمن رای خود با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زن ، بچه ها و حمل را معین و همچنین اجرت المثل دوران ازدواج طرفین مطابق تبصره ماده (۳۳۶) قانون مدنی تعیین و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری کودکان و نحوه پرداخت هزینه های حضانت و نگهداری تصمیم شایسته گرفته شود.

آیا تعلق نحله و تعلق اجرت المثل باهم  یکسان است؟

برای پاسخ به این پرسش باید گفت که تعلق نحله همانند تعلق اجرت المثل به شرایطی از قبیل درخواست شوهر برای طلاق بستگی دارد. همچنین درخواست مرد برای طلاق نباید به خاطر تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار او باشد. چنانچه بنا به هر علتی امکان تعیین اجرت المثل وجود نداشته باشد نوبت به دریافت نحله می رسد و بر همین اساس مقدار مبلغ نحله برای زن تعیین می شود.

آیا اجرت المثل و نحله در صورت ازدواج موقت هم به زن تعلق میگیرد؟

براساس تبصره به ماده 336 قانون مدنی فصل جدیدی در بحث اجرت‌المثل آغاز شد؛ به این معنی که زن  در عقد موقت هم می‌تواند، دادخواست دریافت اجرت‌المثل و نحله و نفقه خود را به دادگاه انجام دهد. البته با توجه به شرایطی خاص،ار جمله:

1) اینکه زن در طی ازدواج موقت شان خدماتی  و اعمالی را به دستور شوهر در منزل  او انجام داده باشد که آن کارها جزو وظایف شرعی او نباشد.

2) مورد بعد اینکه زن از انجام  این کارها  قصد تبرع  نداشته باشد. منظور از این شرط این است که زن این کارها را در راه رضای خدا و به صورت رایگان انجام ندهد. البته در قانون حمایت خانواده و قانون مدنی اصل بر عدم تبرع است یعنی اگر در این مورد شک و شبهه‌ای باشد خلاف آن باید ثابت شود.

3) مورد دیگر این است که کارها عرفا دارای اجرت‌المثل باشند و این موضوع در دادگاه قابل اثبات باشد.

ممکن است سوال پیش  بیاید که منظور از دستور شوهر چیست؟  در واقع  منظور از دستور شوه، دستور صریح  او نیست بلکه منظور همان درخواست شوهر است. حتی ممکن است شوهر سکوت کند و با رفتارش این توقع را نشان دهد که همه این‌ها به معنی دستور شوهر تلقی می‌شود.

شرایط دریافت نحله چیست؟

با توجه به معنی نحله در چه شرایطی یک زن مستحق دریافت نحله است؟

1) زن درخواست طلاق نکرده باشد.

2) در مدت زمان زندگی مشترک و پیش از اقدام به درخواست طلاق از سوی مرد امکان مطالبه نحله برای خانم وجود ندارد.

3) برای تعیین کردن نحله بر خلاف اجرت المثل نیازی به کارشناسی وجود ندارد. بلکه مقدار مبلغ را قاضی دادگاه بر اساس سال های زندگی مشترک و کارهایی که خانم انجام داده تعیین می کند. ناگفته نماند این مقدار مبلغ با توجه به تمکن و وسع مرد صورت مشخص می شود.

نحوه محاسبه و مطالبه ی اجرت المثل و نحله چگونه است؟

هیچ مردی حق ندارد تا زمانی که تمامی حقوق همسرش را به طور کامل پرداخت نکرده است، او را طلاق دهد و هر اندازه که مدت زندگی مشترک بیشتر باشد، این حقوق نیز افزایش می‌یابد و به همین دلیل بسیاری از مردانی که بدون ‌هیچ دلیل منطقی قصد طلاق دادن همسر خود را دارند، از این اقدام منصرف می‌شوند. یکی از این حقوق ویژه‌  که قانون اسلامی  برای زنان در نظر گرفته، اجرت المثل است و اگر زن در طول زندگی مشترک و در خانه همسر خود، کاری انجام دهد که موظف به انجام آن نیست، مستحق پاداشی است که به آن اجرت‌المثل و نحله گفته می‌شود.

در روابط خانوادگی این فرض وجود دارد که قرار نیست زن از شوهر خود، بابت کارهایی که در خانه او انجام می‌دهد، دستمزدی دریافت کند اما قانونگذار با طرح عنوان اجرت‌المثل در مباحث قانونی، قصد تفهیم این موضوع را دارد که زن موظف به انجام کارهای منزل نیست و در صوت انجام هرگونه اقدامی در منزل شوهر، می‌تواند اجرت‌المثل مربوط به آن را دریافت کند و به بیان دیگر، در صورت مطالبه اجرت‌المثل، باید اجرت زن  را پرداخت کند. در غیر این صورت باید نحله محاسبه شده از سمت دادگاه به زن پرداخت گردد.

تصویب قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق و اجرت المثل و نحله در سال ۱۳۷۱

با توجه به اینکه در سال 1371 قانونی با عنوان اصلاح مقررات مربوط به طلاق تصویب شده بود، که این قانون شامل ۷ تبصره بود که تبصره ۶ آن به موضوع اجرت المثل می‌پرداخت.

در این تبصره آمده است «پس از طلاق در صورت درخواست زوجه مبنی بر مطالبه حق‌الزحمه کارهایی که شرعاً به عهده وی نبوده است، دادگاه بدواً از طریق‌ تصالح نسبت به تأمین خواسته زوجه اقدام می‌کند و در صورت عدم امکان تصالح، چنانچه ضمن عقد یا عقد خارج لازم، در خصوص امور مالی، ‌شرطی شده باشد طبق آن عمل می‌شود، در غیر این صورت، هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد و نیز تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از ‌وظایف همسری یا سوءاخلاق و رفتار وی نباشد، به این ترتیب عمل می‌شود:

چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده، به دستور زوج با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه‌ اجرت‌المثل کارهای انجام‌گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌کند.در غیر مورد بند «‌الف»، با توجه به سنوات زندگی مشترک و نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده است و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی را‌ به عنوان ‌نحله برای زوجه تعیین می‌کند.»

داور در ادامه تاکید کرد: بر اساس این تبصره، اگر زن اجرت کارهایی را که انجام داده است، مطالبه و ثابت کند قصد تبرع نداشته است، دادگاه اجرت‌المثل این اعمال را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌کند. وی با بیان اینکه موارد مطرح‌شده در این تبصره، بار اثبات دشوار اجرت‌المثل را بر دوش زن می‌گذاشت، عنوان کرد: این موضوع در حالی است که کدام زنی در جریان ازدواج خود، شرط می‌کند که قصد تبرع داشته یا ندارد؟ در حقیقت، در زمان اعمال تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، عملا موضوع حقوق زن اعمال نمی‌شد.

سایت حقوقی شهرداد، سعی کرده است تا تمام قوانین و مقررات اسلامی و حقوقی ایران را به صورت کامل برای کاربران خود تشریح و توصیف نماید، بنابراین اگر شما یک مورد حقوقی دارید و مراحل کیفری و حقوقی را نمی دانید،با مراجعه به سایت و اپلیکیشن شهرداد،خودتان پیگیر کارهای حقوقی تان باشید.

 

 

 

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا